ترامپ با رهبران خلیج فارس درباره جنگ ایران دیدار می‌کند

دونالد ترامپ قرار است سه‌شنبه ۲۲ سپتامبر در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با رهبران یا وزیران خارجه شش کشور شورای همکاری خلیج فارس درباره مرحله بعدی جنگ ایران گفت‌وگو کند.

در این خبر بین‌المللی می‌خوانید

1. ۱آنچه می‌دانیم
2. ۲آنچه هنوز تأیید نشده است
3. ۳چرا الان مهم است؟
4. ۴کشورهای خلیج فارس چه می‌خواهند؟
5. ۵تأثیر خبر بر ایران
6. ۶مسیر بعدی

گزارش اولیه اکسیوس که رویترز، الجزیره عربی و آناتولی آن را بازتاب داده‌اند می‌گوید محور اصلی نشست، هماهنگی درباره جنگ و ایده‌های واشنگتن برای «روز بعد» از درگیری است. کاخ سفید هنوز جزئیات این نشست را رسماً اعلام نکرده است.

برنامه‌ریزی برای این نشست در زمانی خبرساز شده که دولت آمریکا هم‌زمان دو پیام متفاوت درباره ایران می‌فرستد: از یک سو فشار نظامی و اقتصادی ادامه دارد و از سوی دیگر دونالد ترامپ می‌گوید امیدوار است جنگ به پایان خود نزدیک شده باشد. ورود جمعی کشورهای عرب خلیج فارس به گفت‌وگوهای نیویورک می‌تواند نشان دهد واشنگتن در حال سنجش شکل منطقه‌ای مرحله بعدی بحران است؛ با این حال هنوز هیچ توافقی درباره پایان جنگ اعلام نشده است.

آنچه می‌دانیم

رویترز بامداد ۱۷ سپتامبر به نقل از گزارش اکسیوس نوشت ترامپ سه‌شنبه آینده در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک با رهبران کشورهای خلیج فارس دیدار خواهد کرد. الجزیره عربی نیز خبر را به‌صورت فوری منتشر کرد. آناتولی جزئیات بیشتری از گزارش اولیه نقل کرده و نوشته است رهبران یا وزیران خارجه عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عمان برای حضور در این گفت‌وگو در نظر گرفته شده‌اند.

بر اساس همین گزارش‌ها، موضوع نشست فقط وضعیت جاری میدان جنگ نیست. دولت ترامپ در حال بررسی ایده‌هایی برای راهبرد پس از جنگ است و گفت‌وگوی نیویورک قرار است بخشی از هماهنگی با کشورهای منطقه درباره این مرحله باشد. گزارش اکسیوس می‌گوید دعوت‌های اولیه از سوی وزارت خارجه آمریکا ارسال شده و احتمال پیوستن برخی رهبران عرب و مسلمان دیگر نیز مطرح است.

آنچه هنوز تأیید نشده است

بخش مهمی از جزئیات فعلاً بر منابع آگاه ناشناس در گزارش اکسیوس متکی است. رویترز خبر برگزاری نشست را به نقل از همان گزارش منتشر کرده و نه به‌عنوان اعلام رسمی کاخ سفید. بنابراین ترکیب نهایی شرکت‌کنندگان، دستورکار دقیق و اینکه آیا نشست به تصمیم عملی مشخصی درباره جنگ ایران منجر خواهد شد هنوز قطعی نیست.

همچنین عبارت «راهبرد پس از جنگ» نباید به معنای توافق بر سر زمان پایان جنگ تعبیر شود. برنامه‌ریزی برای سناریوی بعد از درگیری با تصمیم سیاسی یا نظامی برای خاتمه آن متفاوت است. تا این لحظه هیچ آتش‌بس تازه یا چارچوب نهایی صلح از سوی واشنگتن یا تهران اعلام نشده است.

چرا الان مهم است؟

شش کشور شورای همکاری خلیج فارس مستقیماً با پیامدهای جنگ ایران درگیرند؛ از امنیت تأسیسات انرژی و پایگاه‌های نظامی تا کشتیرانی، بیمه، تجارت و وضعیت تنگه هرمز. به همین دلیل هر طرح آمریکایی برای مرحله بعدی بحران بدون درنظرگرفتن نگرانی‌های این کشورها با محدودیت عملی روبه‌رو خواهد شد.

نشست نیویورک همچنین در شرایطی برنامه‌ریزی می‌شود که مسیر دیپلماتیک دوباره فعال‌تر شده است. چین در دیدار عباس عراقچی و وانگ یی خواستار بازگشت ایران و آمریکا به مذاکره و بازگشایی هرمز شده بود. رونما در گزارش دیدار پکن بررسی کرد که چگونه هرمز، مذاکره و امنیت انرژی اکنون در یک پرونده واحد به هم متصل شده‌اند.

کشورهای خلیج فارس چه می‌خواهند؟

منافع شش عضو شورای همکاری یکسان نیست، اما یک نقطه مشترک روشن وجود دارد: جلوگیری از طولانی‌شدن جنگ و گسترش ناامنی به مسیرهای اصلی انرژی و تجارت. عمان در ماه‌های گذشته نقش میانجی در پرونده هرمز و تماس‌های مرتبط با ایران داشته است. قطر نیز درباره خطر هم‌زمانی بحران هرمز و باب‌المندب هشدار داده بود؛ موضوعی که رونما در گزارش هشدار قطر درباره دو گلوگاه دریایی بررسی کرده است.

برای عربستان، امارات، بحرین و کویت نیز امنیت زیرساخت‌های انرژی و جلوگیری از سرایت مستقیم جنگ اهمیت فوری دارد. این کشورها در عین روابط امنیتی نزدیک با واشنگتن، هزینه اقتصادی و امنیتی یک جنگ فرسایشی در همسایگی خود را تحمل می‌کنند. به همین دلیل نشست احتمالی با ترامپ می‌تواند محل چانه‌زنی درباره شکل تضمین‌های امنیتی، مسیر دیپلماتیک و ترتیبات کشتیرانی باشد.

تأثیر خبر بر ایران

برای تهران، اهمیت نشست در این است که واشنگتن ظاهراً در حال انتقال بخشی از بحث درباره آینده جنگ به یک قالب منطقه‌ای است. اگر کشورهای خلیج فارس بر کاهش تنش، بازگشایی مسیرهای دریایی و مذاکره فشار بیاورند، این روند می‌تواند فضای بیشتری برای دیپلماسی ایجاد کند. در مقابل، اگر نشست به هماهنگی برای افزایش فشار نظامی یا اقتصادی منجر شود، محاسبات ایران متفاوت خواهد بود.

در حال حاضر شواهد کافی برای انتخاب یکی از این دو سناریو وجود ندارد. حتی اظهارات تازه ترامپ درباره نزدیک‌شدن احتمالی پایان جنگ نیز یک ارزیابی سیاسی است، نه اعلام توافق. معیار واقعی، تصمیم‌های بعدی واشنگتن و تهران و هر تغییر قابل سنجش در میدان، هرمز و کانال‌های مذاکره خواهد بود.

مسیر بعدی

سه نشانه باید تا سه‌شنبه دنبال شود: نخست، تأیید رسمی کاخ سفید یا دولت‌های شورای همکاری درباره ترکیب نشست؛ دوم، روشن‌شدن اینکه «روز بعد» دقیقاً شامل چه مؤلفه‌هایی است؛ و سوم، هر نشانه‌ای از هماهنگی این گفت‌وگوها با مسیرهای دیپلماتیک عمان، چین یا تماس مستقیم ایران و آمریکا.

اگر نشست نیویورک صرفاً برای تبادل نظر برگزار شود، اثر فوری آن محدود خواهد بود. اما اگر شش کشور خلیج فارس و واشنگتن بر یک چارچوب مشترک برای پایان جنگ، هرمز یا ترتیبات امنیتی منطقه به تفاهم برسند، این نشست می‌تواند به یکی از مهم‌ترین نقاط دیپلماتیک بحران در هفته‌های اخیر تبدیل شود.