چین از ایران و آمریکا خواست به مذاکرات بازگردند؛ هرمز در مرکز گفت‌وگوها

پکن می‌خواهد هم‌زمان سه گره بحران را باز کند: بازگشت تهران و واشنگتن به مذاکره، بازگشایی تنگه هرمز و جلوگیری از سرایت جنگ به یمن و دریای سرخ.

در این خبر بین‌المللی می‌خوانید

1. ۱چین دقیقاً چه می‌خواهد؟
2. ۲هرمز در مرکز محاسبات پکن
3. ۳عراقچی: تفاهم با آمریکا هنوز معتبر است
4. ۴آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست
5. ۵چرا این دیدار برای ایران مهم است؟
6. ۶مسیر بعدی چیست؟

وانگ یی، وزیر خارجه چین، چهارشنبه ۱۶ سپتامبر در دیدار با عباس عراقچی در پکن از ایران و آمریکا خواست «عقلانیت و خویشتنداری» نشان دهند و به چارچوب تفاهم اسلام‌آباد بازگردند. چین در عین حمایت از «حقوق و منافع مشروع» ایران، بازگشایی سریع هرمز را برای امنیت انرژی و تجارت جهانی ضروری دانست.

دیدار وزیران خارجه ایران و چین در شرایطی انجام شد که جنگ ایران و آمریکا ادامه دارد و وضعیت تردد در تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین متغیرهای امنیت انرژی جهان تبدیل شده است. موضع تازه پکن از این جهت اهمیت دارد که چین فقط بر توقف درگیری تأکید نکرد؛ بلکه برای مسیر بعدی نیز یک چارچوب مشخص پیشنهاد کرد: بازگشت به تفاهم‌های قبلی، بازسازی سازوکار مذاکره و آغاز گفت‌وگوهای محتوایی درباره نگرانی‌های دو طرف.

چین دقیقاً چه می‌خواهد؟

بر اساس متن رسمی وزارت خارجه چین، وانگ یی گفت ادامه جنگ ایران و آمریکا به سود طرف‌های درگیر یا جامعه بین‌المللی نیست. او از تهران و واشنگتن خواست خویشتندار بمانند، به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بازگردند و بر پایه توافق‌هایی که تاکنون حاصل شده، سازوکار مذاکره را دوباره شکل دهند.

پکن هم‌زمان سه مطالبه را کنار یکدیگر قرار داده است: ازسرگیری مذاکره ایران و آمریکا، گفت‌وگوی ایران با کشورهای خلیج فارس و اتخاذ اقدامات مؤثر برای بازگشایی هرچه سریع‌تر تنگه هرمز. این ترکیب نشان می‌دهد چین بحران را صرفاً یک مناقشه دوجانبه تهران و واشنگتن نمی‌بیند؛ از نگاه پکن، جنگ اکنون مستقیماً به امنیت منطقه‌ای، مسیرهای کشتیرانی و زنجیره جهانی انرژی متصل شده است.

وانگ یی همچنین گفت چین به‌عنوان عضو دائم شورای امنیت آماده است برای حل اختلافات بین‌المللی نقش سازنده ایفا کند و در روابط با ایران نیز به همکاری و گفت‌وگو ادامه دهد تا از حقوق و منافع مشروع تهران حمایت شود.

هرمز در مرکز محاسبات پکن

بخش مهم‌تر موضع چین به تنگه هرمز مربوط است. وزیر خارجه چین از همه طرف‌ها خواست برای بازگشایی سریع این آبراه اقدام کنند تا امنیت مسیرهای بین‌المللی کشتیرانی و ثبات انتقال انرژی و زنجیره‌های عرضه حفظ شود.

این تأکید برای چین جنبه عملی دارد. اقتصاد چین به جریان پایدار انرژی و تجارت دریایی وابسته است و هر اختلال طولانی در خلیج فارس می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه، نفت و مواد اولیه را بالا ببرد. به همین دلیل، حمایت سیاسی پکن از ایران با یک مطالبه روشن اقتصادی همراه شده است: عادی‌شدن عبور و مرور در هرمز.

رونما پیش‌تر در گزارشی درباره هزینه و امتیازهای احتمالی بازگشایی تنگه هرمز بررسی کرده بود که این آبراه چگونه به یکی از مهم‌ترین اهرم‌های مذاکراتی بحران تبدیل شده است.

عراقچی: تفاهم با آمریکا هنوز معتبر است

طبق روایت رسمی چین از این دیدار، عباس عراقچی گفت ایران خواهان ادامه درگیری نیست و می‌خواهد به مسیر دیپلماتیک بازگردد، اما در عین حال از حقوق خود دفاع خواهد کرد. نکته مهم‌تر این بود که وزیر خارجه ایران تفاهم میان تهران و واشنگتن را همچنان معتبر دانست و گفت ایران با عمان درباره طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیده است.

این بخش از اظهارات، در صورت تبدیل‌شدن به اقدام عملی، می‌تواند مهم‌ترین نشانه برای مرحله بعدی بحران باشد. هنوز جزئیات طرح مورد اشاره عراقچی، زمان اجرای آن و تعهدات متقابل طرف‌ها به‌طور کامل علنی نشده است. بنابراین نمی‌توان از این سخنان نتیجه گرفت که بازگشایی هرمز یا بازگشت مذاکرات قطعی شده است.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

آنچه می‌دانیم: چین رسماً خواهان بازگشت ایران و آمریکا به سازوکار مذاکره شده، از بازگشایی هرمز حمایت کرده و هم‌زمان بر حفظ حقوق مشروع ایران تأکید دارد. تهران نیز در روایت منتشرشده از سوی پکن گفته است که مسیر دیپلماتیک را کنار نگذاشته و تفاهم قبلی با آمریکا را معتبر می‌داند.

آنچه نمی‌دانیم: هنوز مشخص نیست واشنگتن با بازگشت به چارچوب مورد اشاره چین موافق است یا نه، طرح ایران و عمان برای هرمز دقیقاً شامل چه ترتیباتی است و آیا طرف‌های نظامی حاضرند شرایط لازم برای اجرای آن را فراهم کنند.

چرا این دیدار برای ایران مهم است؟

برای تهران، چین فقط یک شریک سیاسی نیست. پکن یکی از مهم‌ترین بازیگران اقتصادی در روابط خارجی ایران و یک عضو دائم شورای امنیت است. حمایت چین از حقوق ایران می‌تواند برای تهران در نهادهای چندجانبه ارزش سیاسی داشته باشد؛ در مقابل، فشار چین برای عادی‌سازی هرمز نشان می‌دهد این حمایت بدون ملاحظه منافع انرژی و تجارت پکن نیست.

این همان نقطه‌ای است که دیپلماسی ایران با یک انتخاب دشوار روبه‌رو می‌شود: حفظ اهرم‌های فشار در خلیج فارس از یک سو و جلوگیری از فرسایش حمایت شرکای مهم آسیایی از سوی دیگر. پیش‌تر نیز موضع چین در برابر فشار اقتصادی آمریکا بر ایران نشان داده بود که پکن در حمایت از تهران، محاسبات مستقل خود را دنبال می‌کند.

مسیر بعدی چیست؟

سه نشانه باید در روزهای آینده دنبال شود: پاسخ رسمی واشنگتن به پیشنهاد بازگشت به چارچوب تفاهم، جزئیات عملی طرح ایران و عمان برای هرمز و هرگونه تغییر قابل سنجش در تردد کشتی‌ها. اگر این سه مسیر هم‌زمان حرکت کنند، دیدار پکن می‌تواند از یک موضع‌گیری دیپلماتیک به بخشی از روند کاهش تنش تبدیل شود. اگر چنین نشود، موضع چین بیشتر نشانه افزایش نگرانی پکن از طولانی‌شدن جنگ و اختلال در انرژی خواهد بود.