چین از ایران خواست برای مهار حوثی‌ها کمک کند

چین در پی تشدید نبرد یمن و افزایش خطر برای کشتیرانی دریای سرخ، از ایران خواسته است از نفوذ خود برای مهار حوثی‌ها استفاده کند؛ درخواستی که به گفته سه منبع ایرانی پس از مراجعه عربستان به پکن مطرح شده است. وزارت خارجه چین اصل نگرانی پکن از گسترش بحران به یمن و دریای سرخ را تأیید کرده، اما جزئیات پیام خصوصی را علنی نکرده است.

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که پیشروی نیروهای حوثی در امتداد ساحل دریای سرخ و اطراف باب‌المندب، نگرانی عربستان و دیگر بازیگران منطقه را درباره امنیت صادرات انرژی و رفت‌وآمد کشتی‌ها افزایش داده است. سه منبع ایرانی آگاه از گفت‌وگوها گفته‌اند ریاض از پکن خواسته برای کاهش تهدید حوثی‌ها وارد عمل شود و چین نیز در تماس با تهران خواسته ایران برای جلوگیری از گسترش درگیری کمک کند.

چه اتفاقی افتاده است؟

بر اساس اطلاعات منتشرشده در ۱۷ سپتامبر، پیام چین فراتر از موضع عمومی این کشور درباره خویشتنداری و گفت‌وگو بوده است. پکن به تهران منتقل کرده که گسترش جنگ در مسیرهای انرژی دریای سرخ با منافع چین سازگار نیست و از ایران خواسته برای محدودکردن دامنه اقدامات حوثی‌ها از نفوذ خود استفاده کند.

با این حال، هنوز روشن نیست این پیام دقیقاً از چه کانالی منتقل شده و آیا در دیدار روز چهارشنبه عباس عراقچی و وانگ یی در پکن مطرح شده است یا نه. منابع مورد استناد جزئیات این بخش را مشخص نکرده‌اند. وزارت خارجه چین نیز در پاسخ رسمی گفته است پکن نمی‌خواهد تنش‌های منطقه‌ای بیش از این به یمن و دریای سرخ سرایت کند و خواستار حل اختلاف‌ها از مسیر گفت‌وگو و مذاکره است.

آنچه می‌دانیم

سه منبع ایرانی گفته‌اند چین پس از درخواست عربستان، موضوع مهار حوثی‌ها را با تهران مطرح کرده است. موضع رسمی وزارت خارجه چین نیز بر جلوگیری از گسترش بحران، احترام به حاکمیت کشورها، خودداری از هدف قراردادن تأسیسات حیاتی و بازگشت به گفت‌وگو تأکید دارد. پکن یک روز پیش نیز در دیدار وانگ یی و عباس عراقچی رسماً خواستار اقدام مؤثر برای بازگشایی تنگه هرمز و حفظ امنیت مسیرهای بین‌المللی انرژی شده بود.

آنچه نمی‌دانیم

هنوز مشخص نیست تهران چه اقدام مشخصی در پاسخ به درخواست چین انجام خواهد داد. همچنین هیچ سند علنی وجود ندارد که نشان دهد پکن برای عدم همکاری ایران تهدید اقتصادی یا شرط تجاری تعیین کرده باشد. منابع گفته‌اند مقام‌های چینی تهدید صریحی درباره استفاده از اهرم اقتصادی مطرح نکرده‌اند. وزارت خارجه ایران و دفتر رسانه‌ای دولت عربستان نیز تا زمان انتشار گزارش، پاسخ عمومی مشخصی درباره جزئیات این تماس ارائه نکرده بودند.

چرا الان مهم است؟

اهمیت خبر به هم‌زمانی دو بحران دریایی بازمی‌گردد. تردد تجاری در تنگه هرمز به‌شدت کاهش یافته و در سوی دیگر منطقه، تشدید نبرد یمن می‌تواند باب‌المندب و مسیر دریای سرخ را نیز تحت فشار قرار دهد. اگر ناامنی در هر دو گلوگاه به‌طور هم‌زمان ادامه پیدا کند، مسیرهای اصلی صادرات نفت و تجارت دریایی خاورمیانه با ریسک مضاعف روبه‌رو می‌شوند.

برای چین این مسئله صرفاً امنیتی نیست. بخش بزرگی از واردات نفت این کشور از خاورمیانه تأمین می‌شود و ایران نیز یکی از تأمین‌کنندگان مهم نفت چین است. در عین حال، روابط اقتصادی پکن با عربستان و دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بسیار گسترده است. بنابراین چین هم‌زمان باید روابط راهبردی خود با تهران و منافع بزرگ‌تر انرژی و تجاری خود در کشورهای عربی خلیج فارس را مدیریت کند.

تأثیر خبر

ورود مستقیم‌تر چین به رایزنی درباره حوثی‌ها می‌تواند وزن دیپلماتیک بحران یمن را تغییر دهد. پکن در سال ۲۰۲۳ میان ایران و عربستان برای احیای روابط دیپلماتیک میانجیگری کرد و اکنون بار دیگر در نقطه‌ای قرار گرفته که هر دو طرف برای کاهش ریسک منطقه‌ای به آن نگاه می‌کنند. تفاوت این بار آن است که موضوع فقط رابطه تهران و ریاض نیست؛ امنیت دو مسیر حیاتی انرژی نیز در میان است.

اثر بر ایران

برای تهران، درخواست چین یک موازنه دشوار ایجاد می‌کند. ایران روابط سیاسی و امنیتی دیرینه‌ای با حوثی‌ها دارد، اما چین در شرایط جنگ و تحریم یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی و خریداران نفت ایران است. در نتیجه، نگرانی علنی پکن از وضعیت دریای سرخ و هرمز می‌تواند هزینه ادامه اختلال در مسیرهای انرژی را برای سیاست خارجی ایران افزایش دهد؛ بدون آنکه در این مرحله بتوان از تغییر قطعی سیاست تهران سخن گفت.

پیشینه

چین طی سال‌های اخیر تلاش کرده نقش فعال‌تری در دیپلماسی خاورمیانه ایفا کند. توافق احیای روابط ایران و عربستان در ۲۰۲۳ مهم‌ترین نمونه این رویکرد بود. در بحران جاری نیز وانگ یی بارها بر پایان جنگ، مذاکره و حفاظت از مسیرهای انرژی تأکید کرده است. در دیدار ۱۶ سپتامبر با عراقچی، وزارت خارجه چین رسماً اعلام کرد پکن از ایران و آمریکا می‌خواهد به سازوکار مذاکره بازگردند و برای بازشدن هرمز اقدام شود.

مسیر بعدی

سه نشانه تعیین می‌کند این رایزنی به اقدام عملی تبدیل می‌شود یا نه: نخست، واکنش رسمی تهران به درخواست منتسب به پکن؛ دوم، تغییر محسوس در عملیات حوثی‌ها در ساحل دریای سرخ و باب‌المندب؛ و سوم، اینکه چین آیا از روابط اقتصادی و سیاسی خود برای پیگیری درخواست استفاده خواهد کرد یا به فشار دیپلماتیک محدود می‌ماند.

سناریوها

کاهش تنش: تهران برای محدودکردن دامنه عملیات حوثی‌ها رایزنی کند و فشار بر مسیر دریای سرخ کاهش یابد. ادامه وضع موجود: چین درخواست خود را در سطح دیپلماتیک نگه دارد و نبرد یمن بدون تغییر عمده ادامه پیدا کند. گسترش بحران: تشدید حملات در باب‌المندب هم‌زمان با اختلال هرمز، فشار تازه‌ای بر صادرات انرژی و زنجیره تأمین جهانی ایجاد کند. در شرایط فعلی شواهد کافی برای تعیین اینکه کدام سناریو محتمل‌تر است وجود ندارد.

مطالب مرتبط در رونما

جنگ یمن شدت گرفت؛ حوثی‌ها از سرنگونی جنگنده سعودی خبر دادند

آمریکا و حوثی‌ها در عمان مذاکره کردند

چین از ایران و آمریکا خواست به مذاکرات بازگردند