عمان: حفاظت از کشتیرانی در هرمز را ادامه می‌دهیم

عمان در مجمع عمومی سازمان ملل اعلام کرد تلاش‌های خود برای حفاظت از کشتیرانی در تنگه هرمز را ادامه می‌دهد و از همه طرف‌ها خواست با مسقط برای تضمین عبور امن و رعایت منافع استفاده‌کنندگان از این آبراه همکاری کنند. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، این موضع را در سخنرانی کشورش در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی مطرح کرد.

این موضع ادامه نقش میانجی‌گرانه عمان در بحران هرمز است، اما از یک نکته عملی نیز برخوردار است: مسقط حفاظت از عبور دریایی را بخشی از تعهد خود به حقوق بین‌الملل و کنوانسیون حقوق دریاها معرفی کرده و هم‌زمان حل اختلاف‌های ایران و آمریکا را از مسیر سیاسی و گفت‌وگو ضروری دانسته است.

عمان چه تعهدی را تکرار کرد؟

البوسعیدی گفت جنگی که در ابتدای سال آغاز شد امنیت منطقه را تهدید و تجارت و کشتیرانی از هرمز را مختل کرده است. به گفته او، این وضعیت بر امنیت انرژی، ثبات قیمت‌ها و اعتماد به نظم بین‌المللی اثر گذاشته است. او سپس تأکید کرد عمان به تلاش برای حفاظت از کشتیرانی در هرمز بر پایه حقوق بین‌الملل ادامه خواهد داد.

وزیر خارجه عمان از همه طرف‌ها خواست در این تلاش‌ها همکاری کنند و منافع کشورهایی را که به مسیرهای عبور از هرمز وابسته‌اند در نظر بگیرند. این عبارت، موضع عمان را از یک درخواست سیاسی عمومی به یک دعوت برای همکاری عملی نزدیک‌تر می‌کند.

پیشینه مذاکرات عمان و ایران

مسقط در ماه‌های گذشته مستقیماً با تهران درباره ایمنی کشتیرانی و آزادی عبور مذاکره کرده است. وزارت خارجه عمان در ژوئیه اعلام کرده بود دو کشور توافق کرده‌اند گفت‌وگوهای سیاسی و فنی را برای رسیدن به تفاهم‌های لازم ادامه دهند. در اوت نیز دو طرف درباره چارچوب مرحله‌ای برای بازگشت کشتیرانی امن گفت‌وگو کردند.

همین پیشینه باعث می‌شود سخنان تازه البوسعیدی صرفاً موضعی نمادین در سازمان ملل نباشد. عمان از معدود بازیگرانی است که هم با ایران و هم با آمریکا و کشورهای خلیج فارس کانال‌های فعال دیپلماتیک دارد و طی ماه‌های گذشته تلاش کرده مسئله هرمز را از مسیر مذاکرات فنی و سیاسی پیش ببرد.

دیدار تازه با عباس عراقچی

یک روز پیش از سخنرانی، البوسعیدی و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در حاشیه مجمع عمومی در نیویورک دیدار کردند. وزارت خارجه عمان اعلام کرد دو طرف درباره ایمنی کشتیرانی در هرمز و تضمین آزادی عبور، با هدف حمایت از تجارت بین‌المللی و عرضه انرژی، گفت‌وگو کرده‌اند.

این دیدار نشان می‌دهد مسئله هرمز همچنان در دستور کار مستقیم تهران و مسقط قرار دارد. با این حال، در گزارش رسمی آن جلسه توافق تازه‌ای درباره زمان‌بندی، هزینه عبور یا سازوکار دائمی مدیریت مسیر اعلام نشده است.

چه چیزی هنوز نامشخص است؟

عمان نگفته است «حفاظت از کشتیرانی» دقیقاً با چه سازوکاری اجرا خواهد شد. مشخص نیست آیا مرحله بعدی شامل ایجاد مسیر موقت، توافق تازه درباره بازرسی و ترافیک دریایی، ترتیبات چندجانبه با کشورهای خلیج فارس یا تضمین‌های جدید برای شرکت‌های کشتیرانی خواهد بود.

همچنین موفقیت طرح‌های عمان به وضعیت جنگ و مذاکرات سیاسی وابسته است. اگر تنش میان ایران و آمریکا یا در دیگر آبراه‌های منطقه افزایش پیدا کند، توافق‌های فنی درباره عبور کشتی‌ها نیز با فشار بیشتری مواجه خواهند شد.

پیام منطقه‌ای مسقط

البوسعیدی در کنار هرمز، بر خودداری از توسل به زور، احترام به حاکمیت کشورها و حل اختلاف‌ها از مسیر گفت‌وگو تأکید کرد. او همچنین حمایت عمان از راه‌حل سیاسی در یمن را تکرار کرد. این مجموعه مواضع با سیاست سنتی مسقط همخوان است: حفظ روابط کاری با همه طرف‌ها و تلاش برای تبدیل بحران‌های امنیتی به پرونده‌های مذاکره.

برای بازارهای انرژی و حمل‌ونقل، مسئله اصلی این است که آیا این دیپلماسی می‌تواند به قواعدی قابل پیش‌بینی برای عبور کشتی‌ها منجر شود. شرکت‌های کشتیرانی و خریداران انرژی بیش از بیانیه سیاسی، به کاهش ریسک عملیاتی، هزینه بیمه و احتمال توقف یا تأخیر نیاز دارند.

مرحله بعدی چیست؟

در ادامه باید مذاکرات عمان با ایران، تماس‌های مسقط با آمریکا و گفت‌وگو با دیگر کشورهای خلیج فارس دنبال شود. هر اعلام رسمی درباره مسیر موقت یا دائمی عبور، قواعد ترافیک، هزینه‌ها و ترتیبات امنیتی می‌تواند نشان دهد تعهد مطرح‌شده در سازمان ملل وارد مرحله اجرایی شده است.