نشست مسکو درباره افغانستان؛ روسیه با بازگشت زیرساخت نظامی ناتو مخالفت کرد

هشتمین دور رایزنی‌های «فارمت مسکو» درباره افغانستان روز دوشنبه ۵ اکتبر ۲۰۲۶ با حضور هیئت طالبان و نمایندگان روسیه، ایران، چین، هند، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی برگزار شد. مهم‌ترین موضع علنی افتتاحیه از سوی سرگئی لاوروف مطرح شد: مسکو استقرار دوباره زیرساخت نظامی ناتو در افغانستان یا کشورهای همسایه را «غیرقابل قبول» می‌داند. این موضع، موضع روسیه است و در زمان تهیه این خبر هنوز نباید به‌عنوان تصمیم مشترک همه شرکت‌کنندگان تلقی شود.

چه اتفاقی در مسکو افتاد؟

امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، ریاست هیئت افغانستان را بر عهده داشت. در نشست، علاوه بر روسیه و افغانستان، نمایندگان ایران، چین، هند، قزاقستان، قرقیزستان، پاکستان، تاجیکستان و ازبکستان حضور داشتند و بلاروس و مصر نیز به‌عنوان مهمان دعوت شده بودند. محورهای اعلام‌شده شامل امنیت منطقه‌ای، مقابله با تروریسم و قاچاق مواد مخدر، همکاری اقتصادی و اتصال منطقه‌ای بود.

وزارت خارجه روسیه متن سخنرانی لاوروف در نشست را منتشر کرده است. او از عملکرد طالبان در مبارزه با گروه‌های افراطی و مواد مخدر تمجید کرد و هم‌زمان گفت روسیه با استقرار زیرساخت نظامی ناتو در افغانستان یا کشورهای همسایه مخالف است. این ارزیابی و ادبیات درباره عملکرد طالبان، موضع رسمی مسکوست؛ مستقلاً ثابت نمی‌کند که همه تهدیدهای امنیتی یا شبکه‌های قاچاق در افغانستان مهار شده‌اند.

متقی چه گفت؟

متقی در سخنان خود افغانستان را نه میدان رقابت قدرت‌ها، بلکه حلقه‌ای برای همکاری اقتصادی میان آسیای مرکزی و جنوبی توصیف کرد. او از سرمایه‌گذاری منطقه‌ای در انرژی، معدن، کشاورزی، ترانزیت و زیرساخت استقبال کرد و بر ادامه همکاری درباره امنیت مرزها تأکید داشت. این سخنان بیانگر هدف اعلامی حکومت طالبان است و به‌خودی‌خود به معنی تحقق پروژه‌های منطقه‌ای یا حل اختلافات امنیتی با همسایگان نیست.

چرا این نشست اکنون مهم است؟

اهمیت نشست فقط در حضور طالبان نیست. روسیه در ژوئیه ۲۰۲۵ نخستین کشوری شد که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت و از آن زمان تعامل سیاسی، امنیتی و اقتصادی دو طرف گسترش یافته است. نشست امسال در شرایطی برگزار می‌شود که تنش افغانستان و پاکستان نیز ادامه دارد. زامیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، گفته مسکو در صورت درخواست هر دو طرف برای کمک به کاهش تنش آماده است.

این زمینه برای مخاطب رونما مهم است، زیرا تنش کابل و اسلام‌آباد صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک نیست و در هفته‌های گذشته با درگیری‌های مرزی و ادعاهای متقابل درباره فعالیت گروه‌های مسلح همراه بوده است. رونما پیش‌تر نیز اختلاف روایت پاکستان و طالبان درباره درگیری‌های اخیر را پوشش داده است.

چه چیزهایی هنوز روشن نیست؟

در زمان تنظیم این گزارش، متن نهایی مشترک نشست در منابعی که رونما بررسی کرد در دسترس نبود. بنابراین مشخص نیست کدام بخش از مواضع افتتاحیه لاوروف در سند پایانی مورد توافق همه طرف‌ها قرار می‌گیرد. همچنین اظهار مخالفت روسیه با زیرساخت نظامی ناتو به معنی وجود یک برنامه تأییدشده برای استقرار چنین زیرساختی نیست؛ این دو گزاره باید از هم جدا بمانند.

نکته باز دیگر، پیشنهاد میانجی‌گری روسیه میان افغانستان و پاکستان است. کابلوف این آمادگی را مشروط به درخواست دو طرف اعلام کرده و تا این مرحله توافقی برای یک روند رسمی میانجی‌گری گزارش نشده است. گام بعدی قابل‌راستی‌آزمایی، انتشار بیانیه نهایی نشست و هرگونه اعلام رسمی کابل یا اسلام‌آباد درباره پیشنهاد مسکو خواهد بود.