نتانیاهو حمله بعد از انتخابات آمریکا را می‌خواهد و ترامپ مذاکره را؛ مهلت ایران چقدر است؟

شنبه ۹ آبان ۱۴۰۵ (۳۱ اکتبر ۲۰۲۶)، دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو تلفنی درباره‌ی ایران صحبت کردند. بر اساس گزارشی که یک مقام آمریکایی و یک مقام اسرائیلی در اختیار رسانه‌ها گذاشته‌اند، نتانیاهو از رئیس‌جمهور آمریکا خواسته بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان به ایران حمله شود، اما ترامپ می‌خواهد فعلاً مذاکره فرصت پیدا کند. تماس از زبان مقام اسرائیلی «تند» و از زبان مقام آمریکایی «مستقیم» توصیف شده است. پرسش این تحلیل ساده است: این اختلاف بر سر زمان‌بندی چقدر جدی است و چه چیزی تعیین می‌کند کدام مسیر پیش گرفته شود؟

اختلاف دقیقاً کجاست؟

گزارش تماس شنبه سه نکته‌ی مشخص دارد. نخست، موضوع گفت‌وگو وضعیت مذاکرات با ایران و سرعت بازگشت به عملیات رزمی بوده است. دوم، نتانیاهو خواهان حمله بلافاصله پس از انتخابات است. سوم، ترامپ می‌خواهد مذاکره فرصت پیدا کند. رئیس‌جمهور آمریکا یک‌شنبه خودش فقط گفت «گفت‌وگوی خوبی» با نتانیاهو داشته و جزئیات را نگفت؛ پس مضمون «تند» و «مستقیم» به دو مقام ناشناس برمی‌گردد و هنوز رسمی تأیید نشده است.

این اختلاف را باید با پیشینه‌ی هشت‌ماهه‌ی جنگ خواند. بر پایه‌ی گزارش خبرگزاری فرانسه، ترامپ در این مدت دو مسیر موازی را دنبال کرده است: حمله‌ی هوایی و اقدام‌های دیگر، و تلاش برای توافقی که گفت‌وگوها را راه بیندازد و تنگه‌ی هرمز را کاملاً به روی نفت و گاز باز کند. نتانیاهو از این دوگانگی راضی نیست. ترامپ اما با فشار داخلی روبه‌روست: به‌نوشته‌ی همان گزارش، رأی‌دهندگان میان‌دوره‌ای از گرانی بنزین و هزینه‌ی زندگی خشمگین‌اند.

بیشتر بخوانید: آیا توافق هسته‌ای ایران و آمریکا تا پایان سال ۲۰۲۶ ممکن است؟

نامه‌ی ونس و میانجیگری قطر؛ مسیر دوم چقدر جدی است؟

مسیر دیپلماتیک در همین هفته جان گرفته است. معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی‌دی ونس، نامه‌ای برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، فرستاد. به‌نوشته‌ی گزارش‌ها، نامه از طریق میانجی‌های قطری رسید، پیشنهاد دیدار مقام‌های دو کشور را داشت و ونس گفته بود رهبری هیئت آمریکایی را خودش بر عهده می‌گیرد. مقام آمریکایی به یک رسانه‌ی آمریکایی گفته هرگونه مذاکره برای پیشگیری از حمله‌ی نظامی «گفت‌وگو درباره‌ی مسئله‌ی هسته‌ای را لازم دارد». ترامپ نامه را تأیید کرد، اما گفت موضوع آن کمک انسانی و تجهیزات پزشکی بوده و دستوری برای آغاز دوباره‌ی مذاکرات صلح نداده است. این دو روایت با هم نمی‌خوانند و هر دو از مقام‌های آمریکایی آمده‌اند.

هیئتی از قطر روز جمعه ۸ آبان به تهران رفت. خبرگزاری رسمی ایران آن را گزارش کرد و یک مقام مطلع به خبرگزاری رویترز گفته بود مذاکرات بیش از ۱۲ ساعت طول کشیده و تیم قطری با واشنگتن در تماس منظم بوده است. گفته می‌شود نمایندگان ایران پس از آن در دوحه با میانجی‌ها نشستند. منابع تحلیلی احتمال دیداری ظرف یک هفته در دوحه یا استانبول را مطرح کرده‌اند؛ هنوز چنین برنامه‌ای رسمی اعلام نشده است.

رضایی شنبه شب در تلویزیون گفت نامه را خوانده و هنوز پاسخ نداده است. او افزود: «لحن‌شان کاملاً عوض شده و این نشانه‌ی خوبی است.» همزمان همین مقام تأکید کرد ایران تا برآورده‌شدن هفت شرط مذاکره نمی‌کند و تنگه‌ی هرمز را باز نمی‌کند؛ از جمله پایان خصومت‌ها، برداشتن محدودیت‌ها بر بنادر ایران و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده. عباس عراقچی، وزیر خارجه، هم گفت اقدام آمریکا برای باز کردن در گفت‌وگو «گام مثبتی» است، اما «برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی» وجود ندارد.

گره اصلی: چه چیزی اول می‌آید؟

اختلاف نه بر سر اصل مذاکره که بر سر توالی است. جدول زیر موضع‌های اعلام‌شده را کنار هم می‌گذارد.

استنباط رونما: تا وقتی این توالی حل نشود، نامه‌ی ونس بیشتر آزمونی برای سنجش نیت دو طرف است تا شروع مذاکره‌ی واقعی. هر دو طرف می‌توانند بدون پذیرش مواضع دیگری، «پاسخ مثبت» بدهند.

برنامه‌ی نظامی؛ ادعا چیست و چه چیزی تأیید شده؟

روزنامه‌ی وال‌استریت‌ژورنال گزارش داد ترامپ به متحدان خلیج فارس هشدار داده برای کارزاری کوتاه و پرشدت پس از انتخابات آماده باشند. به‌گفته‌ی منبع آگاه، هدف از مذاکرات جاری آن است که ببینند تهران و واشنگتن می‌توانند به‌قدر کافی به هم نزدیک شوند تا ترامپ فرمان نهایی این حمله‌ی کوتاه را در هفته‌های آینده صادر نکند. ترامپ پیش‌تر گفته بود شاید «یک اپیک فیوری کوچک دیگر» انجام دهد؛ اشاره به عملیاتی که اسفند ۱۴۰۴ علیه ایران آغاز شد. ولی هیچ‌یک از گزارش‌ها از «تصمیم نهایی» خبر نمی‌دهند و ترامپ خودش شنبه گفت عجله‌ای ندارد، چون ارتش و برنامه‌ی هسته‌ای ایران را «نابود کرده» است.

نکته: آنچه مستند است، هشدار به متحدان و آمادگی نظامی است. آنچه مستند نیست، تاریخ حمله، دامنه‌ی هدف‌ها و حتی اصل صدور فرمان است.

بیشتر بخوانید: بن‌بست انتخاباتی اسرائیل دست نتانیاهو را برای حمله به ایران باز می‌گذارد؟

خط زمانی هفته

1. یک‌شنبه ۳ آبان (۲۵ اکتبر)نامه‌ی ونس از مسیر قطر به رضایی می‌رسد.
2. چهارشنبه ۶ آبان (۲۸ اکتبر)ترامپ ابتکار ونس را تأیید می‌کند اما می‌گوید موضوعش کمک انسانی بوده؛ گزارش از آمادگی برای حمله‌ی پس از انتخابات.
3. جمعه ۸ آبان (۳۰ اکتبر)هیئت قطری وارد تهران می‌شود و ساعت‌ها گفت‌وگو می‌کند.
4. شنبه ۹ آبان (۳۱ اکتبر)تماس ترامپ و نتانیاهو؛ رضایی می‌گوید لحن آمریکا تغییر کرده اما هنوز پاسخ نداده است.
5. یک‌شنبه ۱۰ آبان (۱ نوامبر)ترامپ از «گفت‌وگوی خوب» با نتانیاهو می‌گوید؛ عراقچی می‌گوید برنامه‌ی دیداری با آمریکایی‌ها نیست.
6. سه‌شنبه ۱۲ آبان (۳ نوامبر)انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ مهم‌ترین نقطه‌ی عطف تصمیم‌ها.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: «مذاکره پوششی است»

طرفداران رویکرد نظامی می‌توانند بگویند ترامپ هشت ماه است همزمان مذاکره و حمله را پیش می‌برد، تهران هنوز هفت شرط خود را کنار نگذاشته و نامه‌ی ونس مذاکره‌ی هسته‌ای را از آغاز شرط کرده؛ پس مذاکره بیشتر وقت‌خریدن است و نتانیاهو درست می‌گوید که فرصت نباید از دست برود. این استدلال از نظر منطقی قوی است، چون موضع‌های اعلام‌شده فعلاً با هم جور نیستند.

ضعف آن این است که همان گزارش‌ها نشان می‌دهند ترامپ نامه را پیش از ارسال دیده و تأیید کرده، میانجی‌ها در دو پایتخت فعال‌اند و لحن تهران عوض شده است. مذاکره‌ی «پوششی» معمولاً کانال‌های فعال و هزینه‌ی سیاسی برای رئیس‌جمهور ندارد. هرچند نمی‌توان انگیزه‌ها را قطعی دانست، سنگینی شواهد فعلاً به‌سمت آن است که کاخ سفید هر دو گزینه را باز نگه داشته است.

انتخابات میان‌دوره‌ای چه می‌کند؟

انتخابات رأی‌گیری درباره‌ی جنگ نیست، اما گرانی بنزین و هزینه‌ی زندگی را به صندوق می‌برد و این برای ترامپ بدهی سیاسی ساخته است. استنباط رونما: پس از ۱۲ آبان، رئیس‌جمهور دیگر مجبور نیست نگران واکنش رأی‌دهندگان به حمله باشد، اما هنوز با گرانی انرژی و بسته‌شدن هرمز روبه‌روست؛ حمله‌ی تازه می‌تواند قیمت نفت را بالا ببرد. این تضاد مهم‌ترین مانع تصمیم عجولانه است. در عین حال، فشار نتانیاهو و آمادگی نظامی نشان می‌دهد گزینه‌ی حمله پس از انتخابات واقعاً روی میز است.

شاخص‌های رصد

برای این سناریوها احتمال عددی نمی‌دهیم، چون مبنای قابل دفاعی وجود ندارد.

پس قضیه این است