نفت پس از انتخابات آمریکا زیر ۱۰۰ دلار رفت؛ بازار دقیقاً روی چه چیزی از جنگ ایران شرط می‌بندد؟

چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ (۴ نوامبر ۲۰۲۶)، یک روز پس از باخت جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، نفت برنت حدود ۹ درصد ارزان شد و برای نخستین بار پس از هفته‌ها زیر ۱۰۰ دلار آمد. بازار انرژی به‌ظاهر از یک نتیجه‌ی انتخاباتی واکنش نشان داده بود، اما موضوع پشت آن جنگ با ایران است: معامله‌گران روی این شرط می‌بندند که کنگره و دولت آمریکا دست دونالد ترامپ را در ادامه‌ی جنگ می‌بندند. پرسش این است که این شرط تا کجا پشتوانه دارد، و برای ایران چه معنایی دارد.

قیمت‌ها چه بودند؟

اعداد گزارش‌شده یکسان نیستند، چون مقایسه‌ی ساعت و قرارداد متفاوت است. یک گزارش خبرگزاری آمریکایی از ساعت‌های میانی روز، برنت را ۹٫۲ درصد پایین‌تر و در ۹۴٫۱۱ دلار نوشته است. یک رسانه‌ی کره‌ای قیمت تسویه‌ی قرارداد ژانویه‌ی برنت را ۹۴٫۶۲ دلار (۸٫۷ درصد افت) و وست‌تگزاس اینترمدیت ماه دسامبر را ۸۸٫۱۲ دلار (۸٫۳ درصد افت) ثبت کرده است. یادداشت تحلیلی رابوبانک عدد را حدود ۹۳ دلار و افت را «بیش از ۱۰ درصد» می‌گوید، بی‌آنکه زمان یا قرارداد مبنای این عدد را مشخص کند.

منابع درباره‌ی اینکه برنت آخرین بار کی زیر ۱۰۰ دلار بوده نیز هم‌نظر نیستند: یکی ۲۲ سپتامبر می‌نویسد، یکی ۷ اکتبر، و خبرگزاری آمریکایی تنها «نزدیک یک ماه» گفته است. رونما به همین دلیل از تاریخ دقیقی برای «بار قبل» استفاده نمی‌کند. آنچه همه تأیید می‌کنند این است که قیمت در یک روز بیش از ۸ درصد ریخت و از آستانه‌ی ۱۰۰ دلار گذشت.

برای قضاوت درباره‌ی بزرگی این افت، دامنه‌ی نوسان هم مهم است: به نوشته‌ی همان خبرگزاری، پرمعامله‌ترین قرارداد برنت از اندکی پیش از آغاز جنگ با ایران تاکنون «تقریباً بین ۷۰ تا ۱۲۰ دلار» در نوسان بوده است. یعنی ۹۴ دلار نه کف است و نه سقف؛ نقطه‌ای میانی در بازاری است که با هر خبر جنگ جابه‌جا می‌شود.

بازار با این افت چه چیزی را قیمت‌گذاری کرده است؟

شواهد ماجرا از یک رشته‌ی علّی روشن حمایت می‌کند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، علنی گفته جنگ ایران دلیل باخت جمهوری‌خواهان بود؛ ترامپ هم گفته این حرف «تا حد زیادی درست» است، چون جنگ بنزین را گران کرد. دموکرات‌ها هر دو مجلس را گرفته‌اند و چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، گفته «این جنگ باید تمام شود» و از «قدرت کیسه‌ی پول» برای مهار رئیس‌جمهور نام برده است.

گزارش بازار AP در ۴ نوامبر همین برداشت را ثبت کرده است: کنگره‌ای که دموکرات‌ها رهبری‌اش را دارند می‌تواند ترامپ را به عقب‌نشینی از جنگ با ایران وادار کند. منطق افت قیمت همین است: اگر جنگ پرهزینه‌تر و محدودتر شود، احتمال اختلال بلندمدت در عرضه کمتر می‌شود و «صرف ریسک» قیمت نفت پایین می‌آید.

در ادامه مطلب کنگره‌ی دموکرات چه اهرمی برای پایان جنگ با ایران دارد و چه اهرمی ندارد؟ را هم بخوانید.

نشانه‌های دیگر هم در همین مسیرند. گزارش‌ها از احتمال کاهش بهای بنزین در آمریکا خبر می‌دهند: یک تحلیلگر شرکت گس‌بادی گفته بنزین ممکن است ظرف یک هفته به زیر ۴ دلار در گالن برسد و گازوئیل تا روز شکرگزاری زیر ۶ دلار، «مگر اینکه چیزی تغییر کند». سهام شرکت‌های نفتی افت کرد (اکسون ۴٫۸ درصد و کونوکوفیلیپس ۵٫۹ درصد) و سهام لاکهید مارتین، پیمانکار دفاعی، ۶٫۶ درصد پایین آمد؛ شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ نزدیک ۱٫۸ درصد بالا رفت.

استنباط رونما: دو ردیف آخر مهم‌ترند. افت هم‌زمان نفتی‌ها و پیمانکار دفاعی نشان می‌دهد معامله‌گران فقط «نفت ارزان‌تر» نمی‌خواهند، بلکه روی کوتاه‌ترشدن و محدودترشدن درگیری حساب باز کرده‌اند.

شواهد خلاف: چه چیزی همان روزها تغییر نکرد؟

1. ۱۲ آبان (۳ نوامبر، سه‌شنبه)رأی‌گیری میان‌دوره‌ای؛ دموکرات‌ها کنترل مجلس‌ها را به دست می‌گیرند. در همان روز، رویترز به نقل از یک مقام قطری بی‌نام نوشت میانجی‌ها «پیشنهاد تازه‌ای برای پیش بردن روند» داده‌اند که دو طرف بررسی می‌کنند و قطر انتظار داشت ظرف ۳۶ ساعت بازخورد بگیرد. دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران هم گفته پاسخ آمریکا به خواسته‌های ایران «قانع‌کننده نیست». ترامپ شامگاه همان روز به فایننشال‌تایمز گفت برنامه‌ی فوری برای دستور حمله‌ی تازه ندارد و افزود: «اگر لازم باشد برویم، آماده‌ایم، اما شاید دلیلی برای آن نباشد.»
2. ۱۳ آبان (۴ نوامبر)نفت زیر ۱۰۰ دلار می‌آید. ونس جنگ را عامل باخت می‌خواند و ترامپ می‌گوید اگر دوباره باید تصمیم بگیرد، همین کار را می‌کند.
3. ۱۴ آبان (۵ نوامبر)سپاه پاسداران از آتش‌گرفتن دو نفتکش و یک یدک‌کش پس از استفاده از «مسیرهای غیرمجاز» می‌گوید؛ نهاد دریایی بریتانیا (یو‌کی‌ام‌تی‌او) هم از اصابت دو پرتابه‌ی ناشناس به یک نفتکش در حدود ۵۰ مایل دریایی شمال مدینة‌الشمال قطر خبر می‌دهد. جزئیات خسارت و خدمه روشن نیست.

ادعای سپاه درباره‌ی مین و آتش‌سوزی نفتکش‌ها را منبع مستقلی تأیید نکرده است. اما خود یو‌کی‌ام‌تی‌او وقوع حمله به نفتکش را اعلام کرده است. به بیان ساده، نفت ارزان شده، در حالی که ناامنی در آب‌های خلیج فارس ادامه دارد. بازار به بخشی از این ناامنی توجه نکرده یا آن را کوتاه‌مدت می‌پندارد.

در ادامه مطلب بعد از باخت میان‌دوره‌ای، ترامپ باید یکی از سه راه ایران را انتخاب کند را هم بخوانید.

قوی‌ترین استدلال علیه «نفت ارزان یعنی جنگ تمام می‌شود»

تحلیلگران رابوبانک، مایکل اوری و جو دلاوترا، همین را نوشته‌اند. به گفته‌ی آنها نتیجه‌ی انتخابات تا حد زیادی از پیش قیمت‌گذاری شده بود، اما برنت باز هم بیش از ۱۰ درصد افت کرد. دلاوترا استدلال کرده که رها‌کردن خلیج فارس به ایران «تضمین نمی‌کند» نفت و کالاهایی مثل آلومینیوم، هلیوم، گاز مایع و کود شیمیایی از آن عبور کنند، و کشورهای خلیج ممکن است درگیر جنگی تازه شوند یا مجبور شوند هزینه‌ی «حفاظت» بدهند. نتیجه‌ی آنها: عقب‌نشینی آمریکا «تضمینی برای ارزانی پایدار نفت» پس از این افت اولیه‌ی «امید کاذب» نیست.

این استدلال با داده‌ی دیگری هم می‌خواند: وقتی قیمت در یک بازه‌ی ۷۰ تا ۱۲۰ دلاری حرکت می‌کند، هر افت ۹ درصدی می‌تواند با یک خبر میدانی جبران شود. همچنین خود ترامپ پایان زودهنگام جنگ را رد کرده است. یک ضعف هم باید گفت: در منابع خوانده‌شده داده‌ی عبور واقعی نفت از تنگه‌ی هرمز یا صادرات ایران نیامده، پس سنجش اینکه افت قیمت بر اساس کاهش واقعی ریسک است یا فقط انتظارات، ممکن نیست.

برای ایران، نفت زیر ۱۰۰ دلار چه چیزی را عوض می‌کند؟

در منابع خوانده‌شده رقم صادرات یا درآمد نفتی ایران نیامده، بنابراین اثر مستقیم بر درآمد تهران را نمی‌توان با عدد نشان داد. آنچه می‌شود گفت اثر بر اهرم‌هاست. استنباط رونما: بخش مهمی از اهرم ایران در این جنگ، توان اختلال در عبور نفت از هرمز بوده است؛ هرچه بازار این خطر را کوچک‌تر ببیند، آن اهرم کم‌ارزش‌تر می‌شود. در سوی مقابل، واشنگتن هزینه‌ی سیاسی بنزین گران را کمتر حس می‌کند و ممکن است برای مذاکره عجله نداشته باشد.

این به معنای ضعف قطعی تهران نیست. حادثه‌های دریایی اگر ادامه یابد، همان ریسکی را که بازار کم‌قیمت کرده دوباره گران می‌کند. به همین دلیل نشانه‌های سه‌گانه زیر برای ارزیابی اهمیت دارند.