
پروژههای دور زدن هرمز برای نفت عراق؛ بیمه آینده یا راهحل بحران؟
عراق و همسایگانش برای دور زدن هرمز به خط لوله و بندرهای مدیترانه فکر میکنند؛ تحلیل استیمسون میگوید این طرحها سالها زمان و میلیاردها دلار میخواهد.
عکس آرشیوی: کارگری در میدان نفتی نهران بن عمر در شمال بصره؛ عکس: نبیل الجورانی/آسوشیتدپرس
عراق، دومین تولیدکننده بزرگ اوپک، در جنگ ایران دریافت که اقتصادش به یک گذرگاه وابسته است. برای رهایی از این وابستگی، بغداد با سوریه و لبنان درباره راههای صادرات از مسیر مدیترانه گفتوگو میکند. اما تحلیلی از مرکز استیمسون هشدار میدهد این طرحها «بیمهای برای بحران بعدی»اند، نه راهحل بحران فعلی: ساخت آنها سالها طول میکشد و میلیاردها دلار هزینه دارد. این مطلب بر پایه همان تحلیل نوشته شده که تاریخ انتشار آن در صفحه دیده نشد؛ ارقام آن برآورد نویسندهاند و باید همانطور خوانده شوند.
در این خبر اقتصادی میخوانید
وابستگی عراق به هرمز چقدر است
به نوشته عمر النداوی، نویسنده تحلیل و مدیر برنامهها در «مرکز توانمندسازی صلح در عراق»، پیش از جنگ ایران عراق حدود ۳٫۵ میلیون بشکه نفت خام در روز صادر میکرد. بیش از ۳٫۳ میلیون بشکه از بصره بارگیری و از تنگه هرمز عبور میکرد. درآمد نفتی ماهانه حدود هفت میلیارد دلار بود و هزینه حقوق، بازنشستگی، کمکهای اجتماعی و خدمات عمومی را تأمین میکرد.
از مارس تا ژوئن صادرات بیش از ۸۵ درصد افت کرد و درآمد ماهانه به کمتر از ۱٫۵ میلیارد دلار رسید. کسری بودجه تا پایان مه نزدیک سه برابر سال قبل شد. به نوشته نویسنده، پیامدها شامل تأخیر در پرداخت حقوق کارمندان دولت، دشواری در خرید اقلام اساسی مانند دارو و توقف تقریباً کامل هزینههای سرمایهگذاری بوده است.
سه مسیر روی میز
نخستین طرح بازسازی خط لوله حدیثه–بانیاس است؛ خطی از دهه ۱۹۵۰ که عراق را به ساحل مدیترانه سوریه وصل میکرد. مقامها همچنین شاخهای به بندر طرابلس لبنان را بررسی میکنند. به گفته روزنامه «ناشنال» که در بغداد با مقامهای دو کشور صحبت کرده، لبنان در دیدار ژوئیه مسیر ترانزیت پیشنهاد داد و ساخت پالایشگاهی برای تأمین نیاز داخلی هم مطرح شده است؛ اما این طرح هنوز در مرحله بیانیه نیت است.
راه دوم افزایش صادرات از طریق خط لوله عراق–ترکیه است. بر اساس تحلیل استیمسون، توافق موقت تمدیدشده میخواهد صادرات را از ۲۲۵ هزار به ۷۵۰ هزار بشکه در روز برساند. ظرفیت اسمی این خط ۱٫۶ میلیون بشکه در روز است، اما جریان آن از ۲۰۰۳ به بعد کمتر از ۵۰۰ هزار بشکه بوده است.
راه سوم، و شاید مهمترین، خط بصره–حدیثه است: لولهای با ظرفیت ۲٫۲۵ میلیون بشکه در روز که برای تغذیه هر مسیر مدیترانهای لازم است. این خط جایگزین «خط راهبردی» خواهد بود که در جنگ ۱۹۹۱ خلیج فارس نابود شد. نویسنده مینویسد پروژه از ۲۰۱۴ متوقف است و چند میلیارد دلار هزینه دارد.
چرا ساخت آسان نیست
ظرفیت بندرها محدود است. بانیاس، به برآورد نویسنده، تقریباً هر هفت تا ده روز یک نفتکش آفراماکس بارگیری میکند، یعنی حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز. طرابلس برای حجمهای بزرگ نفت خام اسکله مناسب و مخازن فعال ندارد. سوریه هم که میخواهد تولید خود را به حدود ۴۰۰ هزار بشکه در روز برگرداند، ممکن است برای همان ظرفیت محدود بندر رقیب عراق شود.
تأمین مالی مشکل دیگر است. عراق زیر فشار پرداخت حقوق و کمکهای اجتماعی است و برای زیرساختی که سودش دیر میرسد، مجال کمی دارد. سوریه و لبنان هم کمبضاعتاند و باید مخازن و بندرها را ارتقا دهند. تأمین امنیت صدها مایل لوله میتواند هزینه تأمین مالی را باز هم بالا ببرد.
ریسک امنیتی و سیاسی
خطهای عبوری از غرب عراق و شرق سوریه به حفاظت در برابر بازماندگان داعش، گروههای نیابتی نزدیک به ایران و دیگر گروههای مسلح نیاز دارند. نویسنده یادآوری میکند جریانهای همپیمان ایران پیشتر با طرح بصره–عقبه مخالفت کردند و آن را «هدیهای به اسرائیل» خواندند؛ او احتمال میدهد نگرانی واقعی آنها کاهش اهرم تهران بر صادرات انرژی بوده باشد. این تفسیر نظر نویسنده است، نه ادعای اثباتشده.
سابقه عراق در تعمیر خطها هم نگرانکننده است: بازسازی بخش بیجی تا مرز ترکیه نزدیک نه سال پس از شکست سرزمینی داعش پیشرفت اندکی داشته است. به نوشته او، وعدههای «تعمیر قریبالوقوع» سالهاست تکرار میشود.
مزیتها و محدودیتها
اگر این مسیرها ساخته شوند، وابستگی به هرمز کم و همکاری اقتصادی عراق، سوریه و لبنان عمیقتر میشود. به نظر نویسنده، شرق مدیترانه فعلاً از دریای سرخ، که حوثیها در آن تهدید جدیاند، کمخطرتر است، هرچند این مزیت ممکن است موقتی باشد. فعلاً حمل سوخت سنگین با کامیون به بانیاس کمک کوچکی میکند، ولی گران، کند و آسیبپذیر است و جای صادرات در مقیاس خط لوله را نمیگیرد.
چه چیزی روشن نیست و چرا مهم است
هیچ تاریخ یا بودجه قطعی برای بصره–حدیثه اعلام نشده و معلوم نیست تأمین مالی از کجا میآید. روشن نیست دولتهای بغداد، دمشق و بیروت پس از فروکشکردن بحران هم همین عزم را حفظ میکنند یا نه؛ نویسنده موفقیت را وابسته به تعهد سیاسی پایدار میداند. اهمیت موضوع این است که اگر مسیرها ساخته نشوند، عراق در جنگ یا بحران بعدی هرمز دوباره با افت درآمد و کسری بودجه روبهرو میشود. برای بازار نفت هم فعلاً این خطوط جایگزین کوتاهمدت عرضه نیستند.
مطالب مرتبط: چرا دور دوم جنگ با ایران هنوز آغاز نشده است؟
منابع
- خبرگزاری Associated Press (AP)
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در اقتصاد
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










