بحران اقتصادی ایران موج تازه بازگشت افغان‌ها را رقم زد
افت شدید قدرت خرید، تورم و کمبود کار در ایران موج تازه‌ای از بازگشت خانواده‌های افغان به افغانستان را شکل داده؛ بازگشتی که برای زنان و دختران با محدودیت‌های طالبان همراه است.
تصویر مرتبط با خبر: پاکستان موج تازه‌ای از بازگردانی افغان‌ها را اجرا می‌کند و خانواده‌ها را
فشار اقتصادی ناشی از جنگ، تورم و افت ارزش ریال، بخشی از مهاجران افغان را که سال‌ها ایران را پناهگاه اقتصادی خود می‌دانستند به بازگشت به افغانستان واداشته است؛ حتی خانواده‌هایی که می‌دانند بازگشت برای زنان و دختران به معنای روبه‌روشدن دوباره با محدودیت‌های سخت طالبان است.
گزارش میدانی تازه از مرز اسلام‌قلعه نشان می‌دهد موج بازگشت افغان‌ها از ایران وارد مرحله متفاوتی شده است. در کنار اخراج و فشارهای اداری که پیش‌تر عامل اصلی خروج بسیاری از مهاجران بود، اکنون خانواده‌هایی نیز داوطلبانه بازمی‌گردند؛ نه به این دلیل که شرایط افغانستان بهتر شده، بلکه چون ادامه زندگی در ایران برایشان از نظر اقتصادی دشوارتر شده است.
بر اساس داده‌های رسمی مرکز آمار ایران که در گزارش رویترز بازتاب یافته، قیمت مصرف‌کننده نسبت به سال قبل نزدیک به ۹۰ درصد افزایش یافته و تورم مواد غذایی به حدود ۱۳۰ درصد رسیده است. هم‌زمان نظرسنجی‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت نشان می‌دهد فقط ۲۹ درصد از افغان‌هایی که اخیراً از ایران بازگشته‌اند هنوز پس‌اندازی در اختیار دارند.
چه اتفاقی افتاده است؟
در گذرگاه اسلام‌قلعه در ولایت هرات، جریان ورود مهاجران از ایران ادامه دارد. یک مقام محلی طالبان در مرز گفته روزانه دست‌کم ۲۰ تا ۴۰ خانواده، از جمله زنان و دختران، به‌صورت داوطلبانه از ایران بازمی‌گردند. روایت‌های جمع‌آوری‌شده از مهاجران نشان می‌دهد بیکاری، ثابت‌ماندن دستمزدها در برابر جهش قیمت‌ها و کاهش ارزش پس‌انداز ریالی از عوامل اصلی تصمیم آنهاست.
این موج با اخراج‌های قبلی یکسان نیست. بیش از دو میلیون افغان طی دو سال گذشته ایران را ترک کرده‌اند و بخش بزرگی از آنها اخراج شده یا تحت فشار برای خروج قرار گرفته بودند. اما در موج تازه، عامل اقتصادی وزن بیشتری پیدا کرده و خانواده‌هایی که سال‌ها یا حتی دهه‌ها در ایران زندگی کرده‌اند نیز در میان بازگشت‌کنندگان دیده می‌شوند.
چرا الان مهم است؟
مهاجرت افغان‌ها یکی از شاخص‌های اجتماعی مهم برای سنجش وضعیت بازار کار و قدرت خرید در ایران است. ایران برای دهه‌ها، با وجود محدودیت‌های حقوقی و اجتماعی مهاجران، به دلیل اندازه بزرگ‌تر اقتصاد و فرصت‌های کاری مقصد میلیون‌ها شهروند افغانستان بوده است. زمانی که بخشی از این جمعیت بازگشت به اقتصاد بسیار ضعیف‌تر افغانستان را انتخاب می‌کند، این تصمیم نشانه‌ای از شدت فشار معیشتی بر پایین‌ترین لایه‌های بازار کار ایران است.
جنگ و تشدید تحریم‌ها نیز این فشار را افزایش داده‌اند. محدودیت تجارت و صادرات نفت، اختلال در زنجیره تأمین و افت ارزش پول ملی به هزینه زندگی خانوارهای ایرانی و مهاجر منتقل شده است. با این حال، میزان دقیق سهم هر عامل در تورم و مهاجرت را نمی‌توان صرفاً از روایت‌های مرزی تعیین کرد.
آنچه می‌دانیم
داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد بازگشت از ایران ادامه دارد و سهم خانواده‌ها و زنان در میان بازگشت‌کنندگان قابل توجه شده است. سازمان ملل و سازمان بین‌المللی مهاجرت نیز همچنان در مرزهای اسلام‌قلعه و زرنج برنامه ثبت، حمایت و کمک نقدی برای گروه‌های واجد شرایط دارند.
UNHCR اعلام کرده افغان‌هایی که از ایران بازمی‌گردند، بسته به وضعیت مدرک و ارزیابی حمایتی، می‌توانند در مراکز پذیرش اسلام‌قلعه و زرنج خدماتی مانند کمک نقدی یک‌باره، مراقبت پایه پزشکی، اسکان موقت و مشاوره حمایتی دریافت کنند.
آنچه نمی‌دانیم
هنوز آمار روزانه جامعی که بازگشت «داوطلبانه ناشی از بحران اقتصادی» را از اخراج، بازگشت اجباری و سایر دلایل جدا کند منتشر نشده است. بنابراین نمی‌توان همه خروج افغان‌ها از ایران را به جنگ یا تورم نسبت داد. همچنین مشخص نیست این روند در صورت تثبیت نرخ ارز یا بهبود بازار کار ایران معکوس خواهد شد یا نه.
زنان و دختران؛ دشوارترین بخش بازگشت
برای زنان افغان، تصمیم بازگشت فقط اقتصادی نیست. محدودیت‌های طالبان بر تحصیل دختران بالاتر از پایه ششم، دانشگاه، بخشی از مشاغل و آزادی رفت‌وآمد باعث شده خانواده‌هایی که در ایران امکان تحصیل یا کار بیشتری داشتند با انتخاب دشواری روبه‌رو شوند. برخی خانواده‌های بازگشته گفته‌اند دختران نوجوان آنها پس از سال‌ها تحصیل در ایران اکنون امکان ادامه آموزش رسمی در افغانستان را ندارند.
تأثیر خبر بر ایران
کاهش جمعیت مهاجر می‌تواند در کوتاه‌مدت عرضه نیروی کار در بخش‌هایی مانند ساختمان، کشاورزی، خدمات و کارگاه‌های کوچک را تغییر دهد. در مقابل، کاهش فشار بر برخی خدمات عمومی و بازار اجاره نیز ممکن است در مناطق مهاجرپذیر مطرح شود. اندازه واقعی هر یک از این آثار به مقیاس و استمرار بازگشت بستگی دارد و هنوز داده کافی برای نتیجه‌گیری قطعی وجود ندارد.
پیشینه
ایران از دهه ۱۳۵۰ و به‌ویژه پس از جنگ‌های افغانستان میزبان موج‌های متعدد مهاجرت بوده است. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، شمار دیگری از افغان‌ها وارد ایران شدند. در سال‌های بعد تهران هم‌زمان با فشار بر منابع داخلی، سیاست سامان‌دهی و خروج اتباع فاقد مدرک را تشدید کرد.
مسیر بعدی
سه شاخص باید دنبال شود: آمار عبور روزانه در اسلام‌قلعه و زرنج، سهم خانواده‌هایی که داوطلبانه بازمی‌گردند و تغییرات بازار کار و تورم ایران. انتشار داده‌های تازه IOM و UNHCR می‌تواند روشن کند آیا این روند یک موج موقت ناشی از بحران است یا به تغییر بلندمدت در الگوی مهاجرت میان ایران و افغانستان تبدیل می‌شود.
مطالب مرتبط رونما
منابع
- خبرگزاری Reuters
- منبع رسمی مرکز آمار ایران
- منبع تکمیلی UNHCR Afghanistan — خدمات و حمایت برای بازگشت‌کنندگان از ایران
- منبع تکمیلی IOM DTM Afghanistan — پایش جریان رفت‌وآمد مرزی ایران و افغانستان
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
آسیا · ۱۳ مهر ۱۴۰۵نشست مسکو درباره افغانستان؛ روسیه با بازگشت زیرساخت نظامی ناتو مخالفت کرد
افغانستان · ۴ مهر ۱۴۰۵پاکستان از کشته‌شدن ۱۳ نیروی طالبان خبر داد؛ کابل رد کرد
افغانستان · ۲ مهر ۱۴۰۵