افزایش تولید نفت عربستان در سپتامبر؛ افت ذخایر و فشار بر بازار ادامه دارد

دو گزارش ماهانه در فاصله کمتر از ۲۴ ساعت، تصویری ظاهراً امیدوارکننده از بازار نفت ساختند: اوپک در ۱۳ اکتبر و آژانس بین‌المللی انرژی در ۱۴ اکتبر از جهش تولید خلیج فارس در سپتامبر خبر دادند. اما برنت در بامداد ۱۶ اکتبر همچنان حدود ۱۰۵ دلار معامله می‌شد و ذخایر نفت هنوز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است. پرسش این تحلیل ساده است: اگر عرضه برگشته، چرا کمبود برطرف نشده؟

تز: بازگشت عرضه واقعی است، اما کمبود را تمام نکرده

برآورد رونما این است که جهش سپتامبر بخشی از شکاف را پر کرده، ولی هنوز به معنای پایان فشار نیست، چون ذخایر خشکی همچنان تخلیه می‌شود و مسیرهای صادرات، چه هرمز و چه دریای سرخ، همچنان زیر تهدیدند. این یک استنباط تحلیلی است، نه جمله‌ای که یکی از منابع عیناً گفته باشد.

شرط تقویت تز: اگر در داده‌های اکتبر ذخایر خشکی باز هم کاهش یابد و فاصله قیمت فیزیکی با قرارداد آتی باقی بماند، حتی با تولید بالاتر. شرط تضعیف: اگر شکاف فیزیکی و آتی بدون بهبود عبور کشتی‌ها جمع شود، یا ذخایر خشکی تثبیت شود، آنگاه بخش بزرگی از قیمت‌ها صرفاً حق‌بیمه ریسک یا فشار فنی در چند عیار خاص بوده است.

چه اتفاقی افتاده است

اوپک در گزارش ماهانه خود، تولید اوپک‌پلاس در سپتامبر را ۳۹٫۰۶۸ میلیون بشکه در روز و ۹۰۳ هزار بشکه بیش از اوت اعلام کرد. بیشترین سهم به عربستان می‌رسد: ریاض به اوپک گفته تولیدش از ۶٫۲۳۸ به ۸٫۳۷۲ میلیون بشکه در روز رسیده، یعنی حدود ۲٫۱۳ میلیون بشکه افزایش. اوپک در همین گزارش رشد تقاضای ۲۰۲۶ را برای ششمین ماه پیاپی کاهش داد و به ۱۸۰ هزار بشکه در روز رساند، اما پیش‌بینی ۲۰۲۷ را بالا برد و بخشی از دلیلش را بازسازی ذخایر تخلیه‌شده در جنگ دانست.

آژانس بین‌المللی انرژی در ۱۴ اکتبر تصویری مشابه ولی با اعداد خودش داد. عرضه جهانی در سپتامبر ۲٫۵ میلیون بشکه در روز بالا رفت و به ۱۰۲٫۳ رسید؛ عربستان از ۵٫۹۷ به ۸٫۳۰ میلیون بشکه رسید، اما هنوز ۲٫۱۸ میلیون بشکه زیر هدف ضمنی ۱۰٫۴۸ میلیون بشکه‌ای خود است. صادرات نفت خام خلیج فارس ۴٫۴ میلیون بشکه در روز بالا رفت و به ۱۳٫۹ رسید که بیش از ۷۵ درصد سطح پیش از جنگ است. صادرات فرآورده‌های نفتی خاورمیانه اما فقط ۱٫۹ میلیون بشکه در روز است، در برابر ۴٫۷ پیش از جنگ.

در همان گزارش، قیمت نفت فیزیکی (برنت دیتد) در سپتامبر به‌طور میانگین ۱۱۶٫۸۹ دلار بود، یعنی ۲۶٫۱۷ دلار بیش از اوت، و در زمان نگارش گزارش حدود ۱۳۴ دلار. قرارداد آتی برنت حدود ۱۰۷ دلار بود. در بامداد ۱۶ اکتبر، برنت آتی حدود ۱۰۵٫۲ دلار و وست‌تگزاس حدود ۹۷٫۲ دلار گزارش شد.

سازوکار: چرا عرضه بیشتر به آرامش نمی‌رسد

زنجیره از ۱۱ سپتامبر شروع می‌شود، وقتی حمله پهپادی خط لوله شرق–غرب عربستان را، که تا ۷ میلیون بشکه در روز ظرفیت دارد، از کار انداخت. ریاض حمله را به شبه‌نظامیان عراقی نسبت داد؛ گروهی که نامش در این ادعا مطرح شد، مسئولیت را رد کرد. آرامکو برای جبران، بارگیری از پایانه‌های خلیج فارس را بالا برد. طبق داده‌های ردیابی کشتی در حدود ۲۰ سپتامبر، بخشی از نفت دوباره از مسیر هرمز جابه‌جا می‌شد؛ برآورد یک بانک سرمایه‌گذاری حاکی از رسیدن نفت سعودی عبوری از هرمز به ۲٫۹ میلیون بشکه در روز در شش روز، در برابر ۰٫۷ میلیون در اوت بود.

خط لوله در نیمه دوم سپتامبر با ظرفیت کاهش‌یافته دوباره راه افتاد. داده‌های ردیابی در ۲۹ سپتامبر عبور حدود ۲٫۶۵ میلیون بشکه در روز را نشان می‌داد و بازگشت کامل به سطح حدود ۵٫۵ میلیون پیش از حمله ممکن بود حدود یک ماه دیگر طول بکشد. بنابراین رشد تولید سپتامبر به هر دو مسیر تکیه دارد و هر دو در معرض حمله‌اند: هرمز با حملات مکرر به کشتی‌ها و دریای سرخ با موشک و پهپاد حوثی‌ها. در اواخر سپتامبر هزینه بیمه جنگی برای نفتکش‌های بارگیر در ینبع به حدود ۳ درصد ارزش کشتی رسیده بود، سه برابر اوایل ژوئیه؛ برای هرمز ۶ تا ۹ درصد گزارش شده بود. این ارقام مربوط به همان زمان است و برای امروز به‌روز نشده‌اند.

نتیجه این است که عرضه بیشتر لزوماً «بشکه قابل تحویل فوری» نیست. آژانس می‌گوید نفت روی آب در سپتامبر ۱۰۳ میلیون بشکه بالا رفت؛ تفسیر محتاطانه این است که بخشی از نفت صرف مسیرهای طولانی‌تر و صف‌های دریایی شده؛ این توضیح در بخش‌هایی از گزارش که خوانده‌ایم نیامده است.

شواهد و داده

جدول دو نکته را نشان می‌دهد. نخست، «جهش» عربستان بسته به سری داده بین ۰٫۷۴ و حدود ۲٫۳ میلیون بشکه در روز تغییر می‌کند. دوم، تقریباً همه چیز به ذخایر برمی‌گردد: خالص کاهش ۱۰ میلیون بشکه‌ای در سپتامبر شبیه تثبیت است، ولی ذخایر خشکی ۱۱۳ میلیون بشکه کم شد و فقط افزایش ۱۰۳ میلیون بشکه‌ای نفت روی آب آن را پوشاند. بخش بزرگ کاهش ذخایر نفت خام کشورهای غیرعضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (۷۶ میلیون بشکه) به چین برمی‌گردد که طبق آژانس ۷۸ درصد آن را دارد، یعنی حدود ۵۹ میلیون بشکه.

بازیگران و منافع

اثر بر ایران

کانال‌های قابل ردیابی محدودند. تولید نفت ایران در سپتامبر طبق آژانس از ۲٫۱۶ به ۱٫۹۴ میلیون بشکه در روز رسید و برآورد منابع ثانویه اوپک حدود ۹۹ هزار بشکه کاهش و رقم نزدیک ۱٫۹۶ را نشان می‌دهد؛ دو رقم جهت یکسان دارند. رئیس‌جمهوری آمریکا مدعی شده در یک شب هیچ نفتی از هرمز به مقصد یا از مبدأ ایران عبور نکرده است؛ این ادعا را مستقل بررسی نکرده‌ایم. اگر درست باشد، بالا ماندن قیمت جهانی درآمد مستقیم تازه‌ای برای ایران نمی‌سازد و اهرم تهران بیشتر در فشار بر کشتیرانی دیگران است تا فروش نفت خودش. جزئیات صادرات صفر را رونما در تحلیل امروز بازار نفت و هرمز آورده است. صندوق بین‌المللی پول هم در ۱۵ اکتبر پیش‌بینی کرده اقتصاد خاورمیانه، شمال آفریقا و پاکستان در ۲۰۲۶ ۱٫۳ درصد کوچک شود؛ این رقم منطقه‌ای است و سهم ایران در آن جداگانه معلوم نیست.

قوی‌ترین دیدگاه مخالف

مخالفان تز می‌گویند شکاف فیزیکی و آتی اغراق‌آمیز است. برنت دیتد یک قیمت لحظه‌ای برای محموله‌های معین دریای شمال است و رقم‌های بسیار بالا، مثل ۱۶۰ دلار برای برخی عیارها، می‌تواند فشار فنی موقت در همان بازار کوچک باشد. تحلیلگران یک بانک بزرگ هلندی هم گفته‌اند بازار «ریسک قابل‌توجهی» را در قیمت جا داده و برای اطمینان به جریان نفت توافق آمریکا و ایران لازم است. بر این اساس، قیمت آتی ۱۰۵ دلاری بیشتر حق‌بیمه ریسک است تا کمبود فیزیکی، و با کاهش تنش سریع فرو می‌ریزد. این نقد درست است که تز را تضعیف می‌کند اگر شکاف بدون بهبود جریان بسته شود؛ اما اینکه ذخایر خشکی ۱۱۳ میلیون بشکه در یک ماه کم شده، با یک «ریسک صرف» جور درنمی‌آید.

آنچه روشن نیست

دلیل اختلاف حدود ۳٫۳ میلیون بشکه‌ای تقاضای ۲۰۲۶ میان اوپک و آژانس در منابع نیامده؛ شاید خط مبنای متفاوت باشد. سری داده تولید عربستان هم یکسان نیست و پایه‌های اوت متفاوت است. وضعیت خط لوله شرق–غرب در اکتبر را داده‌ای که ما خوانده باشیم نشان نمی‌دهد؛ آخرین رقم ما به ۲۹ سپتامبر برمی‌گردد. مسئولیت حمله به خط لوله هم میان ریاض و گروه نام‌برده‌شده محل اختلاف است. و عدد کشتی‌ها و جریان هرمز بسته به منبع و تعریف تفاوت دارد.

شاخص‌های رصد

گزارش‌های بعدی ذخایر آژانس و اوپک برای اینکه ذخایر خشکی در اکتبر هم افت می‌کند یا نه؛ فاصله برنت دیتد و قرارداد آتی؛ میانگین هفتگی عبور از هرمز نسبت به خط مبنا؛ بارگیری ینبع و جریان خط لوله شرق–غرب؛ هر حمله تازه به تأسیسات آرامکو یا کشتی‌ها؛ و نتیجه پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا که وزیر خارجه ایران در ۸ اکتبر گفت طی چند روز می‌دهد. این متن توصیه معاملاتی نیست.