سازمان جهانی بهداشت دو واکسن جدید را برای کارآزمایی ابولای بوندیبوگیو در کنگو پیشنهاد کرد

سازمان جهانی بهداشت چهارشنبه ۴ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد گروه‌های تخصصی مستقل، اضافه‌شدن دو واکسن آزمایشی تازه را به کارآزمایی بالینی «توماینی» در جمهوری دموکراتیک کنگو توصیه کرده‌اند. این دو نامزد واکسن به‌طور خاص برای مقابله با ویروس بوندیبوگیو، عامل شیوع فعلی بیماری ابولا در این کشور، طراحی شده‌اند. ورود آن‌ها به طرح تحقیقاتی هنوز به دریافت مجوزهای ملی و الزامات اخلاق پژوهش وابسته است.

این خبر به معنای تأیید اثربخشی یا آغاز واکسیناسیون عمومی با دو واکسن جدید نیست. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده نامزدهای یادشده پس از تکمیل روند تأیید داخلی وارد ارزیابی بالینی می‌شوند؛ نتیجه قطعی کارآزمایی هنوز منتشر نشده است.

دو نامزد واکسن کدام‌اند؟

نامزد نخست ChAdOx1 است که در دانشگاه آکسفورد با مشارکت مؤسسه سرم هند توسعه یافته است. نامزد دوم واکسن مبتنی بر فناوری RNA پیام‌رسان شرکت مدرنا با شناسه mRNA-1469 است. گروه فنی مشورتی سازمان جهانی بهداشت این دو را براساس داده‌های پیش‌بالینی و شواهد اولیه پژوهشی برای ورود به کارآزمایی توصیه کرده است.

تفاوت روش ساخت به‌تنهایی نشان‌دهنده برتری بالینی هیچ‌یک نیست. اثربخشی در پیشگیری از ابتلا، شدت بیماری، عوارض جانبی و گروه‌های مناسب دریافت‌کننده باید در یک طراحی پژوهشی معتبر سنجیده شود.

کارآزمایی توماینی چگونه انجام می‌شود؟

کارآزمایی تحت هدایت مؤسسه ملی تحقیقات زیست‌پزشکی کنگو و با همکاری نهادهای بین‌المللی انجام می‌شود. روش اصلی آن واکسیناسیون حلقه‌ای است: افرادی که با بیمار قطعی در تماس بوده‌اند و برخی تماس‌های نزدیک آنان در گروه‌های مشخص دنبال می‌شوند تا میزان حفاظت و ایمنی واکسن‌ها ارزیابی شود.

در زمان اعلام خبر، چهار حلقه واکسیناسیون ایجاد شده بود و گروه‌های بیشتری در دست آماده‌سازی بودند. واکسن «ارِوِبو» نیز که برای نوع زئیر ویروس ابولا مجوز دارد، در چارچوب پژوهش استفاده می‌شود تا میزان حفاظت احتمالی آن در برابر نوع بوندیبوگیو بررسی شود. داشتن مجوز برای یک گونه ویروس، اثبات‌کننده کارایی برای گونه دیگر نیست.

وضعیت شیوع ابولا در کنگو چقدر شدید است؟

مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماری‌ها در گزارش ۵ نوامبر، براساس اطلاعات تا ۳ نوامبر، از ۱۰ هزار و ۶۶۸ مورد تأییدشده و ۵ هزار و ۱۹۸ مرگ مرتبط با شیوع فعلی در جمهوری دموکراتیک کنگو خبر داده است. داده‌ها در حال اصلاح و تطبیق‌اند و ممکن است ارقام تجمیعی با ثبت موارد عقب‌مانده تغییر کنند.

این موارد در هشت استان گزارش شده‌اند. استان ایتوری بیشترین موارد و مرگ‌های ثبت‌شده را دارد و انتقال در جامعه همچنان ادامه دارد. بنابراین رقم بیش از ۵ هزار مرگ را باید به شیوع مشخص فعلی در کنگو نسبت داد، نه به همه همه‌گیری‌های ابولا در سراسر جهان یا تعداد مرگ‌های روز ۶ نوامبر.

درمان‌های آزمایشی هم در حال بررسی‌اند

سازمان جهانی بهداشت خبر داده مطالعه درمانی «پارتنرز» در حال ارزیابی اثر پادتن تک‌دودمانی MBP134، داروی ضدویروسی رمدسیویر و ترکیب آن‌ها بر بقای بیماران است. اضافه‌شدن داروی مافتوییمب به همین مسیر پژوهشی و بررسی پیشگیری پس از تماس با داروی اوبلدویسیر نیز در برنامه قرار دارد.

آزمایش‌شدن یک دارو در کارآزمایی به معنای اثربخش‌بودن ثابت‌شده آن علیه گونه فعلی نیست. نتایج اولیه پژوهش‌های درمانی برای ماه‌های آینده و یافته‌های واکسن‌ها برای اوایل ۲۰۲۷ انتظار می‌رود؛ این بازه‌ها برنامه پژوهش‌اند و ممکن است تغییر کنند.

چرا این خبر اهمیت دارد؟

با توجه به شدت انتقال و تلفات بالا، توسعه واکسن اختصاصی می‌تواند در صورت اثبات ایمنی و اثربخشی ابزار مهمی برای حفاظت از تماس‌های بیماران و کارکنان سلامت باشد. اما واکسن به‌تنهایی نمی‌تواند جای تشخیص، درمان حمایتی، رهگیری تماس‌ها و دسترسی ایمن به خدمات بهداشتی را بگیرد.

رونما پیش‌تر در تحلیل تلفات شیوع ابولا در کنگو به چالش‌های درمان و کنترل بیماری پرداخته بود. تحول تازه اکنون ورود احتمالی دو فناوری اختصاصی به ارزیابی بالینی است؛ نه عرضه واکسن تأییدشده به بازار.