فرستاده سازمان ملل: یمن به جنگ تمام‌عیار بازگشته است؛ خطر گسترش نبرد در باب‌المندب
هانس گروندبرگ در شورای امنیت هشدار داد یمن به جنگ تمام‌عیار بازگشته؛ نبرد در باب‌المندب، تعز و لحج و آوارگی گسترده ادامه دارد.
هانس گروندبرگ در دیدار با ریچارد ورما در وزارت خارجه آمریکا، ۱۵ مارس ۲۰۲۴؛ تصویر آرشیوی، مربوط به نشست ۹ اکتبر ۲۰۲۶ نیست. عکس: فردی اورت، وزارت خارجه آمریکا (اثر دولت فدرال آمریکا، مالکیت عمومی).
چکیده: فرستاده سازمان ملل به شورای امنیت هشدار داد جنگ یمن دوباره در چند جبهه گسترش یافته؛ درگیری در نزدیکی باب‌المندب و بحران آوارگی در مرکز نگرانی قرار دارد.
در این خبر سیاسی می‌خوانید
ارزیابی تازه سازمان ملل
هانس گروندبرگ، فرستاده ویژه دبیرکل سازمان ملل برای یمن، در جلسه ۹ اکتبر ۲۰۲۶ شورای امنیت هشدار داد که در هفته‌های گذشته این کشور بار دیگر وارد جنگ تمام‌عیار شده و درگیری‌ها به چند جبهه گسترش یافته است. این موضع، ارزیابی رسمی فرستاده سازمان ملل از شدت جنگ است؛ به معنای صدور قطعنامه تازه یا توافق طرف‌های درگیر درباره پایان درگیری نیست.
گروندبرگ در گزارش خود به پیشروی‌های پیشین انصارالله در حوالی مخا و سواحل باب‌المندب اشاره کرد و گفت نبردها در ارتفاعات غرب و جنوب تعز و استان لحج ادامه دارد. او افزود نیروهای دولت مورد شناسایی بین‌المللی یمن در هفته جاری ضدحمله گسترده‌ای آغاز کرده‌اند و مدعی بازپس‌گیری بخش‌هایی در نزدیکی باب‌المندب هستند. ادعای بازپس‌گیری مناطق، روایت طرف دولتی است و نقشه میدانی مستقل نهایی در این اطلاعیه ارائه نشده است.
براساس سخنان فرستاده سازمان ملل، جنگ علاوه بر ساحل غربی به مأرب، الجوف و حجه گسترش یافته است. افزایش درگیری میان انصارالله و نیروهای طرف مقابل هم‌زمان با حملات فرامرزی به زیرساخت‌های غیرنظامی و انرژی عربستان، بحران را از یک مناقشه داخلی به مسئله امنیت منطقه‌ای مرتبط می‌کند. با این حال، پیوند همه رخدادهای میدانی به یک فرماندهی واحد از سخنان گروندبرگ قابل استنتاج نیست.
چرا باب‌المندب و بحران انسانی مهم است؟
اهمیت باب‌المندب در این است که مسیر دریایی دریای سرخ به خلیج عدن را به هم متصل می‌کند. تغییر کنترل ساحلی می‌تواند سطح تهدید برای کشتی‌ها، بیمه‌گران و بنادر منطقه را تغییر دهد. این یک سازوکار احتمالی است؛ صرف تغییر موقعیت نیروها در ساحل به معنای بسته‌شدن قطعی مسیر دریایی یا افزایش مشخص هزینه حمل نیست و برای آن داده مستقل رفت‌وآمد و نرخ بیمه لازم است.
گروندبرگ از طرف‌های درگیر خواست حقوق بشردوستانه بین‌المللی را رعایت کنند و تأکید کرد دستاورد نظامی جایگزین گفت‌وگوی سیاسی نخواهد شد. دفتر او در گزارش ۹ اکتبر وخامت وضعیت انسانی را نیز برجسته کرده و از تداوم بازداشت کارکنان سازمان ملل به دست حوثی‌ها سخن گفته است. مسئله دسترسی انسانی و امنیت کارکنان امدادی برای پاسخ به بحران یک متغیر مستقل از موفقیت یا شکست نظامی هر طرف است.
گزارش مستقل روزنامه نشنال از جلسه شورای امنیت همچنین به بیش از ۲۰۰ هزار آواره در کشور از ابتدای اوت اشاره دارد. این رقم را باید با دوره و دامنه اعلام‌شده خواند؛ لزوماً معادل کل آوارگان یمن در همه سال‌های جنگ نیست. موج تازه جابه‌جایی خانواده‌ها فشار بر آب، مسکن، خدمات بهداشتی و کمک‌رسانی را افزایش می‌دهد، اما تقسیم جغرافیایی دقیق این فشار به آمار منطقه‌ای نیاز دارد.
در روزهای اخیر منابع خبری جداگانه از درگیری‌ها در اطراف باب‌المندب و حملات در عربستان گزارش داده بودند. تحول مشخص این خبر، جمع‌بندی صریح فرستاده ویژه در برابر شورای امنیت درباره بازگشت جنگ در چند جبهه است؛ از همین رو با گزارش‌های پیشین رونما درباره یک نبرد یا بازپس‌گیری یک جزیره یکسان نیست.
چگونه باید ارقام تازه آوارگی را خواند؟
برای فهم تغییر ابعاد بحران، مقایسه زمان‌دار داده‌ها از کنار هم گذاشتن صرف چند عدد مهم‌تر است. سازمان بین‌المللی مهاجرت در اطلاعیه ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶، شمار جابه‌جاشدگان ثبت‌شده در موج آن زمان را ۸۵ هزار و ۸۱۸ نفر اعلام کرده بود و یادآور شد که بیش از ۸۲ هزار نفر از ابتدای همان ماه آواره شده‌اند. آن سازمان نزدیک به ۵۶ هزار جابه‌جاشده را در بخش‌هایی از تعز و بیش از ۱۹ هزار نفر را در لحج برآورد کرد. عدد بیش از ۲۰۰ هزار نفر مطرح‌شده در پوشش نشست ۹ اکتبر، برآورد دیرتری با بازه زمانی گسترده‌تر است. تفاوت این ارقام لزوماً تناقض نیست؛ تاریخ برش داده، پوشش جغرافیایی و امکان ثبت خانواده‌هایی که چند بار جابه‌جا شده‌اند باید روشن بماند.
عبور از مرز نیز شاخص جداگانه‌ای است. سازمان بین‌المللی مهاجرت در ۱۳ سپتامبر از رسیدن بیش از دو هزار نفر به سواحل شمالی جیبوتی خبر داده بود، در حالی که پوشش جلسه شورای امنیت در ۹ اکتبر به نزدیک چهار هزار نفری اشاره می‌کند که برای یافتن امنیت به جیبوتی و سومالی گریخته‌اند. اولی گزارش یک مقصد و تاریخ معین است؛ دومی دامنه مکانی و زمانی دیگری دارد. جمع‌کردن این دو رقم، یا معرفی اختلاف آن‌ها به‌عنوان افزایش خالص قطعی، خطای روش‌شناختی خواهد بود.
دو مسیر احتمالی پیش رو
اگر تماس‌های سیاسی به کاهش پایدار درگیری و توافق درباره گذر امن کاروان‌های امدادی برسد، نخستین نشانه قابل‌اندازه‌گیری آن باید بازشدن مسیرهای بسته، کاهش جابه‌جایی تازه و افزایش دسترسی امدادگران باشد؛ نه صرف انتشار بیانیه آتش‌بس. در سناریوی مقابل، تداوم حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی یا تهدید کشتی‌ها می‌تواند هزینه تأمین کالا و امدادرسانی را بالا ببرد و خانواده‌های بیشتری را به مهاجرت وادار کند. هیچ‌یک از این دو نتیجه از اطلاعات ۹ اکتبر قطعی نیست. برای قضاوت باید داده‌های تازه سازمان‌های امدادی، اطلاعات واقعی بنادر و صورت‌جلسه گفت‌وگوهای سیاسی را به‌طور جداگانه دنبال کرد.
ابهام‌ها و مسیر پیش رو
آنچه هنوز باید روشن شود، میزان کنترل عملی طرف‌ها بر گذرگاه‌های ساحلی، سرنوشت مناطق مورد مناقشه، امکان دسترسی گروه‌های امدادی و پاسخ کشورهای منطقه به هشدار سازمان ملل است. هرگونه اعلام آتش‌بس یا تغییر در عملیات میدانی باید با اطلاعیه تاریخ‌دار و تأیید مستقل بازبینی شود. نباید یک ادعای تصرف، پیش‌بینی پایان جنگ یا تأمین امنیت پایدار کشتیرانی تلقی شود.
در جمع‌بندی، سازمان ملل در ۹ اکتبر هشدار داده جنگ یمن از سطح درگیری‌های محدود فراتر رفته است. نتیجه سیاسی هنوز روشن نیست: تشدید میدان نظامی می‌تواند اهرم مذاکره ایجاد کند اما هزینه غیرنظامیان و خطر سرایت منطقه‌ای را نیز بالا می‌برد. شاخص اصلی پیگیری در روزهای آینده وضعیت جبهه‌های تعز و لحج، امنیت باب‌المندب، آوارگی و شواهد عملی بازگشت طرف‌ها به گفت‌وگوست.
مطالب مرتبط رونما: تحولات جزیره پریم و باب‌المندب و رایزنی سازمان ملل درباره یمن.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
امنیت و ژئوپلیتیک · ۱۱ آبان ۱۴۰۵ترامپ و جنگ فرسایشی ایران؛ آیا فشار حداکثری علیه آمریکا عمل می‌کند؟ | تحلیل ۳۶۰
تحلیل · ۱۱ آبان ۱۴۰۵خامنه‌ای دستور «پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی» داد؛ این تهدید چه چیزی را عوض می‌کند؟
ایران · ۱۱ آبان ۱۴۰۵