بعد از باخت میان‌دوره‌ای، ترامپ باید یکی از سه راه ایران را انتخاب کند

پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶)، یک روز پس از باخت سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ پرسشی را که هفته‌ها به تعویق انداخته بود جلوی خودش دارد: جنگ با ایران را با توافق تمام کند، بمباران را از سر بگیرد، یا همان وضعیت «نه جنگ، نه توافق» را با محاصره‌ی دریایی و تحریم ادامه دهد. مشاورانش بر سر هر سه راه اختلاف دارند و ترامپ، به گزارش‌ها، هنوز نگفته کدام را برمی‌گزیند. برای ایران پرسش این است که کدام مسیر اکنون شواهد قوی‌تری پشت خودش دارد.

سه اردوگاه، سه پاسخ به یک پرسش

به نوشته‌ی یک رسانه‌ی آمریکایی که در ۱۱ آبان (۲ نوامبر) از منابع آگاه نقل کرده، مشاوران ترامپ را می‌توان در سه گروه دید. گروه اول، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، و استیو ویتکاف، فرستاده‌ی ویژه، پایان جنگ از راه مذاکره را می‌خواهند و استدلال می‌کنند ازسرگیری درگیری نتیجه را بهتر نمی‌کند؛ بیشتر کشورهای خلیج فارس هم همین نظر را به ترامپ منتقل کرده‌اند. گروه دوم، پیت هگسث، وزیر جنگ، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، باور دارند ایران قابل اعتماد نیست و باید کار را نظامی تمام کرد. گروه سوم، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، جان رتکلیف، رئیس سیا، و مارکو روبیو، وزیر خارجه، وضع موجود را ترجیح می‌دهند: محاصره و فشار اقتصادی بماند تا تهران امتیاز بیشتری بدهد.

این طبقه‌بندی پایدار نیست. گزارشی از ۹ آبان (۳۱ اکتبر) روبیو را کنار هگسث گذاشته بود، با این توصیف که هر دو به رسیدن به توافق هسته‌ای با ایران بدبین‌اند و ضعیف‌ترکردن بیشتر تهران، حتی با حمله‌ی تازه، را می‌خواهند. گزارش بعدی او را در اردوگاه فشار اقتصادی گذاشت. گزارش روزنامه‌ای دیگر هم می‌گوید هگسث در کابینه اغلب مدافع ادامه‌ی جنگ بوده و در برابر روبیو، ونس و دیگرانی قرار داشته که به مذاکره فشار می‌آوردند. استنباط رونما: موضع روبیو بیشتر به «نه توافق فعلی، نه جنگ فوری» نزدیک است تا به یک اردوگاه ثابت؛ و همین او را به عدد متغیر معادله تبدیل می‌کند.

بیشتر بخوانید: کنگره‌ی دموکرات چه اهرمی برای پایان جنگ با ایران دارد و چه اهرمی ندارد؟

باخت میان‌دوره‌ای چه چیزی را عوض کرد؟

ونس در ایکس نوشت: «دلیل باخت ما جنگ است. خود رئیس‌جمهور هم شب گذشته همین را گفت.» او از هر کسی که فکر می‌کند ارزشش را داشت خواست دلیلش را بگوید و افزود هر گفت‌وگوی صادقانه درباره‌ی ادامه‌ی راه باید از همین نقطه شروع شود. یک روزنامه‌ی آمریکایی این را «انتقاد علنی کم‌سابقه» از کارزاری نوشت که رئیسش هنوز از آن دفاع می‌کند، و افزود ونس هفته‌ها پیش از این نگران اثر جنگ بر نتیجه‌ی انتخابات بوده است.

ترامپ در نخستین واکنش گفت این تحلیل «تا حد زیادی درست است، چون بنزین را کمی گران کرد»؛ اما افزود چاره‌ای نداشتند چون نمی‌شود اجازه داد ایران سلاح هسته‌ای داشته باشد. وقتی پرسیدند جنگ کی تمام می‌شود، پاسخ داد: «هر وقت بخواهم؛ اما باید درست انجام شود.» یک مشاور سابق به یک رسانه‌ی آمریکایی گفته است: «باختن در میان‌دوره‌ای یک چیز است، اما ترامپ نمی‌خواهد دو بار بازنده به نظر برسد.»

استنباط رونما: باخت دو اثر متضاد دارد. از یک طرف هزینه‌ی سیاسی جنگ را در چشم کابینه بالا می‌برد و حجت ونس را قوی‌تر می‌کند. از طرف دیگر ترامپ را با تله‌ی «دو بار بازنده» روبه‌رو می‌کند: توافقی که ضعیف‌تر از خواسته‌ی پیشین باشد را می‌شود شکست خواند، و همین ممکن است کسانی را که «یک عملیات قاطع و بعد صلح» می‌خواهند تقویت کند. یک روزنامه‌ی آمریکایی از مشاورانی نوشته که دقیقاً همین مسیر را پیشنهاد می‌کنند: نخست ضربه‌ی تازه، سپس مذاکره، پیش از آغاز دوره‌ی کنگره‌ی دموکرات در ژانویه.

بیشتر بخوانید: پول جنگ ایران را کدام کنگره می‌دهد؟ مهلت ۱۱ دسامبر پیش از دموکرات‌ها می‌رسد

روی میز و در میدان: چه چیزی همزمان در جریان است؟

1. ۱۰ و ۱۱ آبان (۱ و ۲ نوامبر)ترامپ به یک رسانه‌ی آمریکایی گفت «عجله‌ای ندارد»، اما «یک جوری کاری می‌کنیم». افزود ایران را از نظر مالی فلج کرده‌اند؛ «پول ندارند، بنزین ندارند و مردمشان خسته شده‌اند».
2. ۱۱ آبان (۲ نوامبر، دوشنبه)آمریکا به گفته‌ی یک مقام، به‌عنوان اقدام «دفاعی» به موشک‌های زمین‌به‌هوایی در جزیره‌ی قشم حمله کرد؛ نخستین حمله به قشم از ماه ژوئن. ونس همان روز گفت «پیشرفت‌هایی داشته‌ایم».
3. ۱۱ تا ۱۲ آبانهیئت قطری در تهران با وزیر خارجه‌ی ایران دیدار کرد و بازگشت. وزارت خارجه‌ی قطر گفت هر دو طرف پیشنهادهای میانجی‌ها را بررسی می‌کنند؛ یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری‌ای گفت دو طرف «از توافق دورند».
4. ۱۲ آبان (۳ نوامبر)رأی‌گیری میان‌دوره‌ای؛ دموکرات‌ها هر دو مجلس کنگره را گرفتند.
5. ۱۳ تا ۱۴ آبان (۴ و ۵ نوامبر)ونس علنی جنگ را عامل باخت خواند؛ ترامپ تا حد زیادی موافقت کرد. گزارش‌ها از تکمیل آماده‌سازی نظامی و ارسال نیروی بیشتر به منطقه حکایت دارند.

درباره‌ی میز مذاکره، شرایط پیش‌نویس منتشر نشده است. یک دیپلمات به یک رسانه‌ی اسرائیلی گفته توافق بر بازگشایی سریع تنگه‌ی هرمز در برابر کاهش تحریم‌ها و سپس مذاکرات جامع هسته‌ای استوار است؛ یک رسانه‌ی آمریکایی از منابع منطقه‌ای می‌نویسد پیش‌نویس قطر «دنباله‌ای سه‌روزه از اقدامات اعتمادساز» برای از سرگیری مذاکره‌ی مستقیم است. سخنگوی وزارت خارجه‌ی ایران گفته طرح تهران از سپتامبر روی میز است و می‌شود آن را در دو روز اجرا کرد. این اظهارات ادعای طرف‌هاست و دقیق بودنشان مستقل تأیید نشده است.

در سمت نظامی، دو رسانه‌ی آمریکایی از آماده‌سازی برای ازسرگیری عملیات گسترده گزارش داده‌اند: انبار مهمات، انتقال پدافند و کشتی، و حرکت یک گروه ناو هواپیمابر سوم و یک واحد تفنگداران دریایی که می‌تواند ۹ تا ۱۰ هزار نیرو به منطقه بیفزاید. در ایران، دبیر شورای عالی امنیت ملی انتخابات را «شکست سیاسی» ترامپ خوانده و اعلام کرده هر کس با ایران درگیر شود «بهایش را می‌پردازد». رهبر ایران هم، به نوشته‌ی یک رسانه‌ی اسرائیلی، به نیروهای مسلح فرمان داده به هر «تهدید دشمن» بدون محدودیت جغرافیایی پاسخ دهند. علی وایز، از یک اندیشکده‌ی بین‌المللی، به یک رسانه‌ی آمریکایی گفته تهران ممکن است ضعف سیاسی ترامپ را با ضعف نظامی اشتباه بگیرد و «بیش از حد بخواهد»، در حالی که عاقلانه‌تر آن است که تا وقتی واشنگتن هنوز توافق می‌خواهد، آن را بگیرد.

بیشتر بخوانید: بن‌بست ائتلافی اسرائیل حمله‌ی دوباره به ایران را نزدیک‌تر می‌کند یا دورتر؟

قوی‌ترین استدلال برای ازسرگیری جنگ

طرفداران ازسرگیری می‌توانند بگویند هیچ‌یک از دو راه دیگر ترامپ را از «بازنده‌بودن» نجات نمی‌دهد. توافقی که تهران پس از پیروزی انتخاباتی دموکرات‌ها بپذیرد، شاید از آنچه پیش از آن در دسترس بود هم کوچک‌تر باشد؛ و «خفه‌کردن» ممکن است ماه‌ها بی‌نتیجه بماند. نتانیاهو هم به نوشته‌ی یک خبرگزاری، روز آخر هفته با ترامپ تلفنی صحبت کرد و حمله‌ای سریع اما گسترده می‌خواست، هرچند ترامپ تعهدی نداد. خود ترامپ هم در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفته «یک جوری کاری می‌کنیم».

ضعف این استدلال را همان گزارش‌ها نشان می‌دهند: ازسرگیری جنگ «بسیار ناپسند» خوانده شده، بنزین را گران نگه می‌دارد و «احتمالاً نتیجه‌ی نظامی بهتری نمی‌دهد». همین ملاحظه نزد بیشتر کشورهای خلیج هم هست. افزون بر آن، گزارش‌ها می‌گویند حتی بسیاری از مشاوران ارشد ترامپ دیدگاه ونس را درباره‌ی ناپسندی جنگ دارند؛ آنچه نداشته‌اند اختیار تصمیم است.

کدام نتیجه پشتوانه‌ی قوی‌تری دارد؟

شواهد خوانده‌شده سه چیز را همزمان نشان می‌دهد. نخست، فشار سیاسی داخل آمریکا اکنون علیه ازسرگیری گسترده است و ونس آن را علنی کرده است. دوم، تدارک نظامی و ارسال نیرو ادامه دارد، بنابراین گزینه‌ی جنگ از بین نرفته؛ ابزار فشار هم هست. سوم، میانجی‌گری فعال است و مقام‌های هر دو طرف، با لحن‌های متفاوت، می‌گویند گفت‌وگو ادامه دارد. در مجموع، «وضع موجود با فشار و گفت‌وگو» در کوتاه‌مدت بیشترین پشتوانه‌ی شواهد را دارد، چون با آن هیچ‌یک از سه اردوگاه به‌طور کامل بازنده نیست؛ اما ترامپ گفته نمی‌خواهد زیاد صبر کند و تدارک نظامی مهلت بی‌پایان نمی‌دهد.