رشد پایه پولی ایران در شهریور ۸۹٫۹ درصد گزارش شد، اما بانک مرکزی جدول رسمی را منتشر نکرده

روزنامه‌ی دنیای اقتصاد با استناد به داده‌های اختصاصی گزارش کرده است که رشد نقطه‌به‌نقطه‌ی پایه پولی ایران در شهریور ۱۴۰۵ به ۸۹٫۹ درصد رسیده؛ یعنی پایه پولی نزدیک به دو برابر شهریور پارسال شده است. این رقم از جدول رسمی بانک مرکزی نیامده، چون بانک مرکزی بیش از هفت ماه است جزئیات آمار پولی را رسماً منتشر نکرده. بنابراین عدد قابل بحث است، اما هنوز با منبع رسمی تطبیق داده نشده.

عدد چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟

رشد نقطه‌به‌نقطه یعنی مقایسه‌ی یک ماه با همان ماه سال قبل. اگر پایه پولی شهریور ۱۴۰۴ را ۱۰۰ واحد بگیریم، رقم گزارش‌شده‌ی شهریور ۱۴۰۵ حدود ۱۹۰ واحد است. پایه پولی شامل اسکناس و مسکوک در دست مردم، پول نقد نزد بانک‌ها و سپرده‌های بانک‌ها نزد بانک مرکزی است و مبنای بخش بزرگی از خلق نقدینگی در نظام بانکی به شمار می‌رود.

دنیای اقتصاد می‌نویسد اگر رشد این شاخص در فروردین تا مرداد کمتر از ۸۹٫۹ درصد بوده باشد، رقم شهریور بالاترین مقدار تاریخی است. این جمله شرطی است و خود روزنامه هم آن را قطعی اعلام نکرده، چون سری ماهانه‌ی کامل در دسترس نیست. تحلیل اکونومیکس‌گیت نیز به نقل از همین گزارش، افزایش پایه پولی تا پایان شهریور نسبت به پایان اسفند ۱۴۰۴ را ۳۸٫۷ درصد آورده است؛ این رقم دوره‌ی شش‌ماهه را می‌سنجد و با رشد ۱۲ ماهه‌ی ۸۹٫۹ درصد قابل جایگزینی نیست.

بانک مرکزی چه گفته و چه چیزی بی‌پاسخ مانده؟

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، روز ۱۳ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد نقدینگی در شهریور ۱.۳ درصد رشد کرده و رشد آن در شش ماه نخست سال به ۲۰٫۷ درصد رسیده است. او گفت رشد سالانه‌ی نقدینگی با «کنترل جدی بانک مرکزی بر پایه پولی و خلق نقدینگی بانک‌ها» از ۵۴٫۴ درصد در مرداد به ۵۱٫۶ درصد در شهریور رسیده. در این اعلام رقمی برای رشد پایه پولی نیامده است.

این دو روایت لزوماً با هم در تعارض نیستند: نقدینگی و پایه پولی دو شاخص جدایند و فاصله‌ی میانشان از ضریب فزاینده و رفتار بانک‌ها می‌آید. اما بدون ترازنامه‌ی بانک مرکزی نمی‌توان گفت جهش پایه پولی از کجا آمده است. دنیای اقتصاد سه مسیر محتمل را فهرست می‌کند: افزایش نرخ ذخیره‌ی قانونی و اضافه‌برداشت بانک‌ها، خرید ارز توسط بانک مرکزی و استقراض دولت؛ و صریحاً می‌نویسد نبود اطلاعات تفصیلی اجازه نمی‌دهد سهم هر کدام مشخص شود.

اهمیت برای تورم

دنیای اقتصاد به پژوهشی از صندوق بین‌المللی پول درباره‌ی اقتصاد ایران اشاره می‌کند که بر اساس آن یک درصد افزایش پایه پولی می‌تواند به نیم درصد تورم بیشتر منجر شود. این برآورد از گزارش روزنامه نقل شده و سند صندوق در منابع بررسی‌شده‌ی رونما نبود؛ از آن نباید نتیجه گرفت که ۸۹٫۹ درصد رشد پایه پولی به تورمی متناسب تبدیل می‌شود، چون اثر آن به ضریب فزاینده، تقاضا برای پول و تأخیرهای زمانی بستگی دارد.

تورم نقطه‌به‌نقطه‌ی شهریور طبق آمار بانک مرکزی ۸۳٫۸ درصد بود و پس از ۱۵ ماه روند افزایشی، نخستین بار از ۸۴٫۴ درصد مرداد پایین آمد. هر دو عدد از یک ماه‌اند، اما یکی رسمی است و دیگری نه؛ مقایسه‌ی آن‌ها فقط جهت کلی را نشان می‌دهد و علیت را ثابت نمی‌کند.

بیشتر بخوانید: رشد نقدینگی در مهر به ۵۰٫۹ درصد رسید؛ کندتر شد، اما هنوز بالای ۵۰ درصد است

چه چیزی این تصویر را روشن می‌کند؟

سه چیز می‌تواند ارزیابی را تغییر دهد: انتشار جدول رسمی پایه پولی و ترازنامه‌ی بانک مرکزی، ارقام ماهانه‌ی فروردین تا مرداد برای تعیین اینکه شهریور واقعاً رکورد است یا نه، و داده‌ی مهر ۱۴۰۵ برای دیدن اینکه جهش ادامه یافته است. تا آن زمان، رقم ۸۹٫۹ درصد را باید گزارشی غیررسمی از یک رسانه‌ی اقتصادی دانست که بانک مرکزی آن را تأیید یا رد نکرده است.