واکنش متفاوت رهبران اروپا به پیروزی دموکرات‌ها در آمریکا؛ از امنیت ناتو تا روابط تجاری

پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر آمریکا با واکنش‌های متفاوت سیاستمداران اروپایی روبه‌رو شد. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نتیجه را نشانه مخالفت رأی‌دهندگان با سیاست‌های دولت دونالد ترامپ دانست، در حالی که آنتونیو تایانی، وزیر خارجه ایتالیا، تأکید کرد همکاری رم و واشنگتن با تغییر ترکیب کنگره ادامه خواهد یافت. مقام‌های آلمان و لهستان نیز از منظر امنیتی و آینده روابط فراآتلانتیک به این تحول نگاه کردند.

این واکنش‌ها عمدتاً چهارشنبه ۴ نوامبر منتشر شدند و جمع‌بندی آن‌ها در روزهای بعد در رسانه‌های بین‌المللی ارائه شد. نتیجه انتخابات به‌تنهایی به معنای تغییر فوری سیاست خارجی آمریکا نیست؛ ترکیب جدید کنگره از ژانویه ۲۰۲۷ آغاز به کار خواهد کرد.

اسپانیا و نروژ چه برداشتی داشتند؟

سانچز در پیامی سیاسی گفت رأی‌دهندگان آمریکایی به سیاست‌هایی که به باور او به زندگی مردم لطمه می‌زنند، پاسخ منفی داده‌اند. این تفسیر موضع نخست‌وزیر اسپانیاست؛ برای مشخص‌کردن سهم تک‌تک عوامل در نتیجه انتخابات به داده‌های پیمایش رأی‌دهندگان نیاز است.

یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ، در گفت‌وگو با رویترز نتیجه را نشانه تمایل بخشی از رأی‌دهندگان آمریکایی به تغییر مسیر خواند. او گفت در موضوعاتی مانند سیاست اقلیمی، محیط زیست، توسعه و امور خارجی ممکن است دیدگاه‌هایی در کنگره تقویت شوند که به مواضع اسلو نزدیک‌ترند. این ارزیابی به معنای توافق قطعی آینده کنگره و نروژ نیست.

آلمان چرا بر استقلال امنیتی اروپا تأکید کرد؟

بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع آلمان، در کنفرانس امنیتی برلین به دموکرات‌ها تبریک گفت، اما تأکید کرد اروپا حتی با تغییر اکثریت کنگره آمریکا باید سهم بیشتری از دفاع خود را بر عهده بگیرد. او گفت تقویت نقش اروپایی در ناتو برای حفظ پیوند فراآتلانتیک ضروری است.

این نگاه از یک تفاوت نهادی سرچشمه می‌گیرد: کنگره در تصویب بودجه، قوانین و نظارت نقش دارد، اما فرماندهی اجرایی سیاست خارجی و نظامی همچنان در اختیار رئیس‌جمهور آمریکاست. ازاین‌رو رأی‌گیری نوامبر می‌تواند بر توازن قوا و نظارت آینده اثر بگذارد، اما جایگزین برنامه دفاعی اروپا نمی‌شود.

ایتالیا و بریتانیا از تداوم روابط گفتند

تایانی گفت ایتالیا اراده رأی‌دهندگان آمریکا را محترم می‌شمارد و صرف‌نظر از اینکه چه حزبی اکثریت داشته باشد، روابط راهبردی با واشنگتن را حفظ می‌کند. مقام‌های بریتانیایی نیز بر استمرار همکاری دو کشور در حوزه‌های امنیتی و سیاسی تأکید کرده‌اند.

تفاوت موضع‌ها به معنای شکاف قطعی میان دولت‌های اروپایی نیست؛ برخی سیاستمداران بر پیام سیاسی نتیجه انتخابات تمرکز کردند و برخی دیگر خواستند درباره تداوم رابطه دولت‌ها اطمینان بدهند.

لهستان و جمهوری چک چه نگرانی‌هایی دارند؟

دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، از نتیجه استقبال کرد و ابراز امیدواری کرد که بر ثبات منطقه اثر مثبت بگذارد. آندری بابیش، نخست‌وزیر جمهوری چک، در مقابل احتمال بن‌بست سیاسی واشنگتن میان رئیس‌جمهور و کنگره را مطرح کرد و گفت امیدوار است مذاکرات درباره اوکراین و بحران تنگه هرمز ادامه یابد.

سناریوی بن‌بست ممکن است بر روند تصویب بودجه یا قوانین تأثیر بگذارد، اما وقوع آن قطعی نیست و به همکاری احزاب و برنامه دولت بستگی دارد. اتحادیه اروپا نیز در مسائل تجاری، کمک به اوکراین و چارچوب ناتو نیازمند گفت‌وگو با هر دو شاخه قدرت آمریکاست.

چه چیزی باید در ماه‌های آینده دنبال شود؟

آغاز کار کنگره جدید در ژانویه، ترکیب کمیته‌های امنیتی و تجاری، لوایح مربوط به تعرفه‌ها و کمک به اوکراین و تعامل آن‌ها با دولت ترامپ نشان خواهد داد چه مقدار از انتظارهای سیاسی اروپا به تصمیم عملی تبدیل می‌شود. تاکنون واکنش رهبران اروپا بیشتر بیان اولویت‌ها و انتظارهاست، نه توافق جدیدی با واشنگتن.

رونما پیش‌تر درباره شمار کرسی‌های دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان و نگرانی‌های امنیتی لهستان درباره مذاکرات اوکراین گزارش داده است.