
دروازه آهنین؛ آمریکا تا کجا میتواند مسیرهای تجاری زمینی ایران را محدود کند؟ | تحلیل
آمریکا پس از محاصره دریایی، با گروه ویژه «دروازه آهنین» سراغ مرزهای زمینی ایران رفته است. این تحلیل بررسی میکند چه چیزی روشن است، همسایهها چه حسابی دارند و این طرح در مذاکرات کجا قرار میگیرد.
گذرگاه مرزی ایران و عراق، شلمچه، ۱۸ نوامبر ۲۰۱۰؛ عکس: Alan S. Brown / U.S. Army، مالکیت عمومی. ارتباطی با عملیات ادعایی سال ۲۰۲۶ ندارد.
همزمان با محدودیتهای دریایی، واشنگتن برای رهگیری اقلام تحریمی و انتقال تسلیحات از مسیرهای زمینی و خزر سراغ مرزهای ایران رفته است. پرسش اصلی ساده است: اگر دریا بسته باشد و زمین هم تنگتر شود، ایران چه چیزی از دست میدهد و آمریکا واقعاً چه چیزی به دست میآورد؟ برای پاسخ باید از خود طرح شروع کرد.
در این تحلیل بینالمللی میخوانید
«دروازه آهنین» دقیقاً چیست و چه چیزی را نشانه گرفته است؟
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) روز ۷ نوامبر ۲۰۲۶ گروه ویژهای به نام «دروازه آهنین» را معرفی کرد. بر پایهٔ نموداری که منتشر شد، هدف این گروه جلوگیری از جابهجایی تسلیحات پیشرفته، فناوریهای دومنظوره، مواد تحریمشده و درآمدهای غیرقانونی از مرزهای زمینی ایران و دریای خزر است. روز ۸ نوامبر دونالد ترامپ گفت این گروه با «تمام توان» کار میکند. سخنگوی سپاه، حسین محبی، در پاسخ گفت این طرح نمیتواند ایران را از همسایگانش جدا کند.
آنچه هنوز روشن نیست سازوکار اجراست. پنتاگون توضیح نداده این گروه چگونه محمولههای زمینی را متوقف میکند. گزارشهایی از تماس واشنگتن با دولتهای منطقه و تهدید به تحریم در صورت همکارینکردن منتشر شده، اما اینها ادعای منابع خبری است و تأیید رسمی ندارد.
چرا ناگهان زمین مهم شد؟ دریا چه چیزی را از ایران گرفته است؟
پاسخ در اعداد پشت محاصرهٔ دریایی است. پزشکیان گفته مسیرهای دریایی جنوب پیشتر ۷۵ تا ۸۰ درصد تجارت ایران را حمل میکردند و حالا بسته شدهاند. سنتکام برآورد میکند محاصره از صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام جلوگیری کرده است. گزارش وزارت خزانهداری آمریکا که در ۳۰ اکتبر منتشر شد میگوید ایران از ۲۵ اوت هیچ نفتی بر نفتکشها بار نکرده، تورم سالانه در سپتامبر به ۹۰ درصد رسیده (در اوایل ۲۰۲۵ حدود ۳۵ درصد بود) و ریال از آغاز این عملیات در ماه اوت حدود یکچهارم ارزش خود را از دست داده است. نرخ غیررسمی در اکتبر به رکورد ۲٫۶۸۷ میلیون ریال برای هر دلار رسید، یعنی حدود ۲۶۸٬۷۰۰ تومان.
همین گزارش میگوید امارات، عمان، عراق (با استثنای سفرهای زیارتی نجف)، گرجستان و جمهوری آذربایجان پرواز ایرانیها را ممنوع کردهاند. یعنی آسمان هم در حال بستهشدن است. تشدید محدودیت در دریا و هوا، اهمیت برخی مسیرهای زمینی را افزایش میدهد و همین آن را به هدف تبدیل میکند.
همسایهها چه میکنند؟ هفت مرز، هفت حساب متفاوت
ایران با هفت کشور مرز زمینی دارد: عراق، ترکیه، پاکستان، افغانستان، ارمنستان، آذربایجان و ترکمنستان. تا اواخر اکتبر گذرگاههای ترکمنستان، آذربایجان و ارمنستان باز بود و محاصرهٔ زمینی اعلامشدهای وجود نداشت. اما گزارش خزانهداری از گلوگاههایی در مرز با ترکیه، پاکستان، افغانستان و ترکمنستان میگوید. یک برآورد تحلیلی هم میگوید این مرزها تاریخاً حدود ۲۰ درصد تجارت ایران را جابهجا کردهاند، پس جایگزینی دریا با زمین ظرفیت محدودی دارد.
هر همسایه محاسبهٔ خودش را دارد. آذربایجان در مارس ۲۰۲۶ پس از اتهام حملهٔ پهپادی به خاکش گذرگاههای باری را از ۵ تا ۹ مارس بست و دوباره باز کرد. آن بحران امنیتی بود و نمیتوان از آن نتیجه گرفت باکو در برابر درخواست آمریکا برای تحریم چه میکند. ترکمنستان در سپتامبر ۲۰۲۵ دربارهٔ افزایش ترانزیت و راهآهن چین–قزاقستان–ترکمنستان–ایران با تهران گفتوگو کرده بود و دلیلی برای بستن راهها ندارد. روسیه هم به دلیل رابطهٔ نظامی با ایران انگیزه دارد مسیرها را باز نگه دارد.
منابع
- منبع رسمی U.S. Department of the Treasury
- منبع تکمیلی ایران اینترنشنال، ۸ نوامبر ۲۰۲۶ (تحلیل مسیرهای شمالی و دروازه آهنین)
- منبع تکمیلی ایران اینترنشنال، ۹ و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ (دیپلماسی و اظهارات مقامها)
- منبع تکمیلی ایران اینترنشنال، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ (فشار تجاری از دریا به زمین)
- منبع تکمیلی ایران اینترنشنال، ۹ نوامبر ۲۰۲۶ (گزارش خزانهداری)
- منبع تکمیلی اکسیوس، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ (گزارش وزارت خزانهداری)
- منبع تکمیلی دِ هیل (گزارش وزارت خزانهداری)
- منبع تکمیلی مریتایم اگزکیوتیو (مسیرهای زمینی)
- منبع تکمیلی نشنال سکیوریتی ژورنال (گروه ویژه دروازه آهنین)
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










