
عراقچی از ادامه دیپلماسی با آمریکا گفت؛ ترامپ شروط تهران را رد کرد
عراقچی خواهان توافقی برای جلوگیری از جنگ دوباره با آمریکا است و درباره تضمین مذاکرات و نگهداری اورانیوم در ایران تأکید دارد؛ ترامپ میگوید شروط تهران را نمیپذیرد.
عباس عراقچی در تهران، ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶؛ عکس آرشیوی فؤاد اشتری / مهر، CC BY 4.0؛ تصویر مربوط به موضعگیری ۱۷ نوامبر نیست.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ گفت تهران هنوز امیدوار است دیپلماسی بتواند به جنگ با آمریکا پایان دهد و توافقی برای جلوگیری از درگیری دوباره به دست آید. در همان روز، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد ایران خواهان توافق است، اما شرایطی پیشنهاد میکند که از نظر او قابل قبول نیست. این دو موضع نشان میدهد کانالهای ارتباطی باز ماندهاند، ولی هنوز بر سر چارچوب توافق تفاهمی اعلام نشده است.
در این خبر میخوانید
عراقچی در گفتوگو با روزنامه ایران تأکید کرد هدف تهران «توافقی است که تضمین کند جنگ دیگری رخ نمیدهد». او گفت پیامها از طریق میانجیها میان ایران و واشنگتن ردوبدل میشوند و طرف ایرانی پیش از ورود به مراحل بعدی به تضمینهایی درباره جدیت آمریکا در مذاکره نیاز دارد. وزیر خارجه همچنین گفت شکل و ماهیت اقدامهای اعتمادساز با میانجیها بررسی شده است.
دو شرط اختلافبرانگیز؛ تضمین امنیت و سرنوشت اورانیوم
در اظهارات تازه عراقچی، موضوع امنیت توافق جایگاه محوری دارد. تهران میخواهد ترتیباتی داشته باشد که به باور مسئولان ایرانی مانع تکرار حملات نظامی شود. با این حال هیچ متن مشترکی منتشر نشده که روشن کند تضمین مورد بحث از نوع تعهد سیاسی، ترتیبات نظارتی، رفع محدودیت اقتصادی یا سازوکاری برای رسیدگی به نقض توافق خواهد بود. صرف اشاره به «تضمین» به معنای پذیرش آن از سوی واشنگتن نیست.
سرنوشت مواد هستهای غنیشده نیز محل اختلاف است. عراقچی خروج اورانیوم غنیشده از ایران را خارج از خطوط قرمز تهران معرفی کرد، اما گفت معتقد است برای این مسئله «راهحلی منصفانه» ممکن است. چنین موضعی نشان میدهد ایران میان نگهداری مواد در خاک خود و توافق احتمالی درباره نحوه مدیریت، نظارت یا سطح غنیسازی تمایز قائل میشود. جزئیات هیچ گزینه مشخصی از سوی دو دولت تأیید نشده است.
مناقشه هستهای تنها به محل نگهداری ذخایر محدود نیست. مسئله دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، چگونگی راستیآزمایی تعهدات و ترتیب گامهای طرفین نیز بر اعتمادسازی اثر دارد. هر توافقی که درباره محدودسازی فعالیتها حاصل شود، بدون تعریف نحوه نظارت و شیوه رسیدگی به اختلافها با پرسشهای اجرایی روبهرو خواهد ماند.
پاسخ ترامپ؛ تمایل به توافق بدون پذیرش شروط فعلی
ترامپ در نشست خبری جمعه گفت ایران مایل به توافق است، اما توافق مورد نظرش برای آمریکا پذیرفتنی نیست. او در اظهارات نقلشده از سوی رویترز، جزئیات بندهایی را که رد میکند مشخص نکرد. بنابراین نمیتوان با اطمینان گفت مخالفت واشنگتن تنها بر سر ذخایر اورانیوم، برداشته شدن محدودیتهای کشتیرانی یا تضمینهای امنیتی است.
این موضع با دو برداشت متفاوت روبهرو میشود: از یک سو، واشنگتن ظاهراً اصل دستیابی به توافق را رد نمیکند و بر تغییر مفاد پیشنهادی اصرار دارد؛ از سوی دیگر، بدون تعیین شروط پذیرفتنی، گفتوگوها ممکن است در مرحله پیامرسانی متوقف بمانند. اینها پیامدهای احتمالی اختلافاند، نه نشانه وجود توافق پنهانی یا آغاز قطعی دور تازه مذاکره.
نقش قطر و پیامدهای منطقهای
مقامهای قطر و ایران روز سهشنبه ۱۷ نوامبر گفتوگوهایی با هدف نزدیک کردن مواضع و کاهش فاصله میان پیشنهادهای مطرحشده انجام دادند. سخنگوی وزارت خارجه قطر گفت هدف این رایزنیها نزدیکتر کردن دیدگاههای طرفهاست. چنین میانجیگریهایی مسیر ارتباط را حفظ میکنند، اما جایگزین پذیرش رسمی توافق از سوی تهران و واشنگتن نیستند.
جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد و پاسخ نظامی ایران به اسرائیل و کشورهای میزبان پایگاههای آمریکا را در پی داشت، بر امنیت منطقه و اقتصاد جهانی فشار گذاشته است. اختلال کشتیرانی و افزایش هزینههای انرژی از پیامدهایی است که با طولانی شدن بحران میتواند بر کشورهای واردکننده نفت و مسیرهای تجارت دریایی اثر بگذارد. تصمیمهای دیپلماتیک در این فضا صرفاً یک اختلاف دوجانبه نیستند.
برای تهران، توافق بدون ترتیباتی که از نظر مقامهای ایرانی تکرار حمله را مهار کند کافی نخواهد بود؛ برای واشنگتن نیز شروط مربوط به برنامه هستهای و امنیت منطقهای در ارزیابی توافق نقش دارد. بااینحال وزن دقیق هر شرط در بسته پیشنهادی کنونی اعلام نشده است. به همین دلیل، هر روایت قطعی از نزدیک بودن توافق یا شکست نهایی مذاکرات فراتر از شواهد منتشرشده خواهد بود.
گام بعدی؛ از تبادل پیام تا متن مورد توافق
ملاک اصلی پیشرفت، اعلام جدول زمانی مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم، انتشار اصول مورد قبول دو طرف و تعیین سازوکار راستیآزمایی است. تا زمان انتشار چنین نشانههایی، سخنان عراقچی و ترامپ بیشتر موضعگیری درباره امکان دیپلماسی و شروط آن محسوب میشوند. رونما پیشتر در گزارش اختلاف بر سر ترتیب گامهای ایران و آمریکا به یکی از ریشههای بنبست پرداخته است.
برای عملی شدن هر توافق، دو موضوع جدا باید روشن شود: نخست اینکه آیا راهی برای نظارت قابل راستیآزمایی بر مواد هستهای مورد توافق قرار میگیرد؛ دوم اینکه چه ترتیبی برای اطمینان طرفین از ادامه پایبندی به توافق وجود خواهد داشت. در گذشته، اختلاف درباره تقدم رفع محدودیتها یا اجرای تعهدات فنی بارها پیشرفت دیپلماتیک را دشوار کرده است. در موضعگیری تازه، عراقچی سازوکار فنی مشخصی را شرح نداده و ترامپ نیز از حدود امتیازهای پذیرفتنی واشنگتن سخن نگفته است؛ بنابراین هنوز نمیتوان درباره امکان اجرای توافق احتمالی قضاوت قطعی کرد.
همچنین باید میان پایان عملیات نظامی، پایان وضعیت جنگی و توافق جامع سیاسی تمایز گذاشت. ممکن است طرفها درباره بعضی گامهای محدود کاهش تنش گفتوگو کنند، بیآنکه درباره همه مسائل به توافق رسیده باشند. هیچیک از دو مقام در اظهارات روز جمعه پایان رسمی همه اختلافها یا تاریخی برای امضای توافق را اعلام نکردند. بازار انرژی و کشورهای منطقه نیز فعلاً با همین عدمقطعیت روبهرو هستند.
منابع
- خبرگزاری Reuters
- خبرگزاری Associated Press (AP)
- منبع تکمیلی رویترز — مواضع عراقچی و ترامپ، ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی ژاپن تایمز — بازنشر خبر و جزئیات پیامرسانی از طریق میانجیها، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










