
قطعنامهای که نه تهران را راضی کرد، نه واشنگتن را
کمیته سوم سازمان ملل قطعنامه حقوق بشر ایران را تصویب کرد، اما آمریکا و اسرائیل ممتنع ماندند. این رأی برای جامعه ایران و بازداشتشدگان چه معنایی دارد؟
تالار مجمع عمومی در نیویورک؛ تصویر آرشیوی. Patrick Gruban / Wikimedia Commons، CC BY-SA 2.0.
تحلیل رونما | ۲۸ آبان ۱۴۰۵ کمیته سوم مجمع عمومی سازمان ملل ۱۸ نوامبر قطعنامه حقوق بشر ایران را با ۷۶ رأی موافق، ۲۷ مخالف و ۶۴ ممتنع تصویب کرد. تهران متن را سیاسی خواند، اما غافلگیری اصلی جای دیگری بود: آمریکا و اسرائیل هم رأی موافق ندادند. پرسش این است که وقتی جنگ و سرکوب همزمان بر زندگی ایرانیان سایه انداخته، این قطعنامه برای جامعه ایران چه معنایی دارد.
در این تحلیل میخوانید
این موضوع را از سه زاویه بررسی میکنیم: پیوند حقوق بشر و جنگ، سیاست آرا در نیویورک، و پیامد آن برای جامعه ایران. پرسش محوری این است: آیا جنگ، حقوق شهروندان ایرانی را از دستور کار جهان بیرون رانده یا فقط شکل دعوا بر سر آن را عوض کرده است؟
ریشه ماجرا؛ چرا این قطعنامه امسال فرق داشت؟
کانادا بیستوچهارمین سال پیاپی است که این قطعنامه را به کمیته سوم میبرد و امسال ۴۶ کشور حامی آن بودند. در سالهای پیش، دعوا سادهتر بود: غرب از نقض حقوق بشر میگفت و تهران از دخالت در امور داخلی. امسال اما متن در سالی نوشته شد که ایران هم اعتراضات گسترده دیماه و سرکوب آن را پشت سر گذاشته و هم ماههاست درگیر جنگ و محاصره دریایی است.
همین همزمانی، صورتمسئله را پیچیده کرد. نماینده کانادا در معرفی متن گفت ایرانیان نقض طولانی حقوق بشر را در کنار پیامدهای درگیری مسلحانه تحمل کردهاند و ناامنی، ایران را از تعهداتش در قبال حقوق بینالملل بشر معاف نمیکند. تهران درست از همین نقطه وارد شد و جنگ را دلیل سیاسی بودن متن دانست.
خط زمانی؛ از اعتراضات دیماه تا رأی کمیته سوم
- دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶: اعتراضات سراسری در ایران و سرکوب آن.
- فوریه ۲۰۲۶: آغاز جنگ کنونی با حملات آمریکا و اسرائیل.
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶: تصویب قطعنامه حقوق بشر ایران در کمیته سوم با ۷۶ رأی موافق، ۲۷ مخالف و ۶۴ ممتنع.
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶: هیئت آمریکا در توضیح رأی ممتنع خود گفت متن در پاسخگو کردن حکومت ایران بهاندازه کافی پیش نمیرود.
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶: نمایندگی ایران در سازمان ملل در پیامی متن را «با انگیزه سیاسی» خواند و «بهطور قاطع» رد کرد.
زاویه اول | حقوق بشر و جنگ: آیا ناامنی میتواند توجیه باشد؟
مهمترین بحث فکری این رأی، رابطه امنیت و حقوق است. نماینده ایران گفت کشورش در یک سال گذشته با حملات نظامی هماهنگ، تلاش برای دامن زدن به ناآرامی داخلی و مصادره آن، تحریمهای یکجانبه و فشار اقتصادی روبهرو بوده است. او با اشاره به حمله به مدرسهای در میناب گفت: «مادران آن کودکان هنوز سوگوارند» و افزود رأی منفی، رأی علیه سیاسیسازی حقوق بشر است.
این استدلال یک هسته واقعی دارد: جنگ و محاصره، حقوق ایرانیان را هم نقض کرده است. اما متن قطعنامه درباره چیز دیگری است. خواستههای اصلی آن آزادی بازداشتشدگان خودسرانه، توقف اعدام معترضان و تحقیق مستقل درباره نقض حقوق معترضان است. هیچیک از این سه، به تأسیسات نظامی یا تنگه هرمز مربوط نیست؛ همه به رفتار دولت با شهروندان خودش برمیگردد.
نگاه مخالف: برزیل یادآوری کرد متن فقط ایران را محکوم میکند و از مسئولیت طرفهای دیگر جنگ در نقض حقوق مردم ایران، از جمله اختلال هرمز در رسیدن کالاهای ضروری، سخنی نمیگوید. این نقد نشان میدهد مشروعیت قطعنامه در نگاه بخشی از جهان، به یکسویه نبودن آن گره خورده است.
زاویه دوم | سیاست آرا: چرا واشنگتن ممتنع ماند؟
آمریکا سالها از حامیان این قطعنامه بود. این بار هیئت آمریکا گفت متن «بهاندازه کافی» حکومت ایران را پاسخگو نمیکند و زبانی دارد که از هدف اصلی منحرف میشود. به گزارش رسمی سازمان ملل، اسرائیل نیز دلیل امتناع خود را نگرانی از همین زبان دانست. هیئت آمریکا تأکید کرد امتناعش نشانه نرمش در برابر تهران نیست و ادعا کرد دهها هزار نفر در اعتراضات کشته شدهاند؛ رقمی که در این متن تأیید مستقل نشده است.
متن توضیح رأی نمیگوید کدام بند مشکلساز بود. اما نتیجه روشن است: دو دولتی که در جنگ با ایراناند، کنار کشورهایی چون مصر، لبنان و اردن در ستون ممتنع نشستند و در ستون مخالف، ایران کنار چین، روسیه، هند، اندونزی، عراق و پاکستان قرار گرفت.
آنچه نمیتوان نتیجه گرفت: امتناع آمریکا به معنای همراهی با موضع تهران نیست؛ به تصریح خود واشنگتن، نقدش این است که متن بیش از حد ملایم است.
منابع
- منبع اصلی سازمان ملل، گزارش رسمی جلسه کمیته سوم مجمع عمومی و تصویب قطعنامه حقوق بشر ایران (A/C.3/81/L.39)، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی نمایندگی آمریکا در سازمان ملل، توضیح رأی درباره قطعنامه حقوق بشر ایران، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی Anadolu Agency، رد قطعنامه از سوی ایران و فهرست آرای کشورها، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










