
تهران خود را برای سالی بیپول نفت آماده میکند
آمریکا محاصره را به انتقال محمولههای ایرانی در دریا گسترش داد و دولت برای بودجه بدون نفت آماده میشود. تحلیل رونما از راههای فروش نفت، بودجه ۱۴۰۶ و سفره خانوارها.
تصویرسازی مفهومی اختصاصی رونما درباره تدوین بودجه ۱۴۰۶ با فرض درآمد نفتی صفر؛ نه تصویری مستند از جلسه تدوین بودجه.
تحلیل رونما | ۲۸ آبان ۱۴۰۵فرماندهی مرکزی آمریکا ۱۸ نوامبر اعلام کرد هر کشتیای که در دریا محمولهای بارگیریشده در ایران را تحویل بگیرد، ناقض محاصره به شمار میآید. این تصمیم آخرین روزنههای فروش نفت ایران را تنگتر میکند، درست وقتی دولت به سازمانها گفته برای بودجه بدون نفت آماده شوند. پرسش اصلی این است: اقتصاد ایران با سالی بیپول نفت چه میکند و این فشار به کجا میرسد؟
در این تحلیل میخوانید
این موضوع را از سه زاویه بررسی میکنیم: راههای باقیمانده فروش نفت، بودجه دولت، و سفره خانوارها. پرسش محوری این است: آیا محاصره اقتصادی تهران را به عقبنشینی میکشاند یا فقط هزینه زندگی ایرانیان را بالا میبرد؟
ریشه ماجرا؛ چرا نفت دیگر ستون بودجه نیست؟
آمریکا نخستین بار ۱۳ آوریل بنادر جنوبی ایران را، که بیشتر تجارت کشور از آنها میگذرد، در محاصره دریایی گرفت. تفاهمنامه ژوئن محاصره را برداشت، اما چند هفته بعد فروپاشید و محاصره دوم از ۱۴ ژوئیه برقرار است. به ادعای وزارت خزانهداری آمریکا، از ۲۵ اوت هیچ نفتی در ایران بر کشتی بارگیری نشده است.
دولتهای ایران سالها کوشیدهاند سهم مالیات را در بودجه بالا ببرند، اما در لایحه بودجه ۱۴۰۵ هنوز حدود یکسوم منابع پیشبینیشده از نفت بود. از دست رفتن این بخش یعنی شکافی که با مالیات یا صرفهجویی کوتاهمدت پر نمیشود.
خط زمانی؛ از محاصره دوم تا بستن انتقال در دریا
- ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶: فرماندهی مرکزی آمریکا اجرای محاصره دوباره همه بنادر و سواحل ایران را آغاز کرد.
- ۲۵ اوت ۲۰۲۶: به ادعای خزانهداری آمریکا، آخرین بارگیری نفت در ایران.
- ۳ نوامبر ۲۰۲۶: دولت پزشکیان در بخشنامه بودجه ۱۴۰۶ دو سناریو تعیین کرد: ادامه محاصره و تحریم، یا کاهش محدودیتها.
- ۹ نوامبر ۲۰۲۶: معاون سازمان برنامه و بودجه گفت دولت باید برای شرایطی آماده شود که درآمد نفت به صفر برسد.
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶: آمریکا محاصره را به کشتیهایی گسترش داد که محموله ایرانی را از کشتی به کشتی تحویل میگیرند.
زاویه اول | تجارت نفت: انتقال کشتی به کشتی چرا مهم بود؟
انتقال محموله در دریا سالها ابزار اصلی فروش نفت تحریمی ایران بوده است: نفتکشی بار را بیرون از آبهای ایران به کشتی دیگری میدهد تا ردّ مبدأ کمرنگ شود. اطلاعیه ۱۸ نوامبر میگوید کشتی گیرنده، حتی اگر هرگز وارد بنادر یا آبهای ساحلی ایران نشده باشد، ممکن است متوقف، بازرسی، توقیف یا به بندر مبدأ فرستاده شود و در صورت مقاومت با «اقدام قهری» روبهرو شود.
این قاعده به نقطهای حساس میخورد. به برآورد شرکت دادههای کشتیرانی کپلر در اواخر اکتبر، نفت ایرانی شناور بیرون از منطقه محاصره از ۸۸٫۸ میلیون بشکه در ۱۴ ژوئیه تا میانه اکتبر به صفر رسید و حدود ۴۳ میلیون بشکه درون منطقه محاصره مانده است. چون خریداران چینی معمولاً یک تا دو ماه پس از تخلیه پول میدهند، کپلر پیشبینی کرده بود دریافتیهای نفتی ایران از نیمه دسامبر، یعنی کمتر از چهار هفته دیگر، عملاً خشک شود.
آنچه نمیتوان نتیجه گرفت: صادرات ایران به صفر مطلق نرسیده است. به گزارشها، ایران از ژوئیه مقداری گاز مایع و سوخت جت صادر کرده و برخی راههای زمینی باز ماندهاند؛ اما این جریانها جای نفت خام را نمیگیرند.
زاویه دوم | بودجه: دولت با بودجه بدون نفت چه میکند؟
سازمان برنامه و بودجه اکنون آشکارا از سناریوی «درآمد نفتی صفر» برای سال آینده میگوید. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، ۱۰ نوامبر گفت اولویت بودجه ۱۴۰۶ مهار تورم با انضباط مالی و حمایت از خانوارهاست. دولت همچنین نشان داده که احتمالاً یارانه سوخت و انرژی را دوباره، اما تدریجی، کاهش میدهد.
اسحاق سعیدیان، اقتصاددان مقیم تهران، گزینهها را چنین برمیشمارد: حذف ساختارهای اداری موازی و ردیفهای مبهم، تعلیق طرحهای عمرانی کمبازده، اصلاح معافیتهای مالیاتی، انتشار سنجیده اوراق و فروش برخی داراییهای غیرضروری دولت. به گفته او، دشواری اصلی فقط کمبود ارز نیست، بلکه پرداخت حقوق و مستمری، تأمین کالاهای اساسی و جلوگیری از تبدیل کسری به موج تازه تورم است.
نگاه مخالف: تهران میگوید اقتصاد فرو نمیپاشد. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، میگوید ۳۰ میلیارد دلار ارز برای ماههای پیش رو تأمین شده و اولویت با کالاهای اساسی است. علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد، ۱۵ نوامبر گفت همه گذرگاههای زمینی جز یک گذرگاه با عراق باز است.
منابع
- منبع رسمی U.S. Department of the Treasury
- منبع رسمی مرکز آمار ایران
- منبع رسمی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- منبع تکمیلی مرکز مشترک اطلاعات دریایی (JMIC/UKMTO) و USNAVCENT، اطلاعیه ۰۱۷-۲۶: بهروزرسانی محاصره بنادر ایران، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی الجزیره، هنوز زود است درباره اثر محاصره آمریکا بر ایران قضاوت کرد، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی الجزیره، آیا تهران با بودجه بینفت دوام میآورد؟، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










