
آژانس نزدیک به هجده ماه است اورانیوم ایران را ندیده
چهار کشور غربی در شورای حکام آژانس ایران را به سنگاندازی متهم کردند. نزدیک به هجده ماه بیخبری از اورانیوم غنیشده ایران چه پیامدی دارد؟
عکس آرشیوی از رافائل گروسی در مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳؛ عکس: Hannah Shaffer / IAEA Imagebank، مجوز CC BY 2.0؛ مربوط به گزارش محرمانه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ نیست.
تحلیل رونما | ۲۸ آبان ۱۴۰۵ آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان در نشست این هفته شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران را به «راهبرد سنگاندازی» متهم کردند. به گفته مدیرکل آژانس، نزدیک به هجده ماه است که بازرسان از سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران تا سطح ۶۰ درصد خبر ندارند. تهران میگوید بازرسی از سایتهای بمبارانشده یعنی جمعآوری اطلاعات برای حمله بعدی. پرسش این است که این بنبست برای ایرانِ در حال جنگ چه هزینهای دارد.
در این خبر میخوانید
- ۱ریشه ماجرا؛ چرا یک بند فنی به مسئلهای امنیتی بدل شد؟
- ۲خط زمانی؛ از حمله به تأسیسات تا شورای حکام آبان
- ۳زاویه اول | حقوق بینالملل: آیا جنگ، تعهد پادمانی را معلق میکند؟
- ۴زاویه دوم | منطق امنیتی تهران: چرا در را باز نمیکند؟
- ۵زاویه سوم | جنگ و دیپلماسی: بیخبری به سود کیست؟
- ۶آنچه میدانیم و آنچه نمیدانیم
- ۷سه سناریوی پیش رو
- ۸پس قضیه چیست؟
این موضوع را از سه زاویه بررسی میکنیم: حقوق و تعهدات ایران در نظام پادمان، منطق امنیتی تهران در بستن در، و پیوند این پرونده با خطر حمله تازه. پرسش محوری این است: آیا بیخبری آژانس، سپر ایران است یا خودش به بهانهای برای جنگ بدل میشود؟
ریشه ماجرا؛ چرا یک بند فنی به مسئلهای امنیتی بدل شد؟
در زبان آژانس، «تداوم دانش» یعنی بازرسان بتوانند بیوقفه بگویند مواد هستهای اعلامشده کجاست و چه مقدار است. این زنجیره در خرداد ۱۴۰۴، با حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵، پاره شد. از آن زمان، آژانس نه به سایتهای آسیبدیده دسترسی داشته و نه اطلاعاتی از ایران درباره وضعیت آنها گرفته است.
جنگی که از فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، وضع را سختتر کرد. به گفته رافائل گروسی، از آن زمان تنها بازرسی میدانی در نیروگاه بوشهر انجام شده است. او در گزارش ۱۸ نوامبر گفت بدون اطلاعات و دسترسی، آژانس نمیتواند نتیجه بگیرد که هیچ انحرافی در مواد هستهای اعلامشده ایران از فعالیتهای صلحآمیز رخ نداده است. این جمله، در زبان محتاط آژانس، هشداری جدی است.
خط زمانی؛ از حمله به تأسیسات تا شورای حکام آبان
- ژوئن ۲۰۲۵: حملات اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای ایران و پاره شدن تداوم دانش آژانس؛ شورای حکام در همین ماه ایران را ناقض تعهدات پادمانی دانست.
- فوریه ۲۰۲۶: آغاز جنگ کنونی؛ از این زمان تنها بازرسی میدانی آژانس در بوشهر بوده است.
- نوامبر ۲۰۲۵ و ژوئن ۲۰۲۶: دو قطعنامه شورای حکام درباره ایران.
- سپتامبر ۲۰۲۶: شورای حکام با اکثریتی گسترده عدم پایبندی ایران را به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل گزارش کرد.
- ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶: گروسی شورای امنیت را درباره وضعیت پادمان در ایران توجیه کرد.
- ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶: گزارش افتتاحیه گروسی به شورای حکام: نزدیک به ۱۸ ماه بیخبری از ذخایر اورانیوم غنیشده.
- ۱۸ و ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶: بیانیه مشترک فرانسه، آلمان، بریتانیا و آمریکا و پاسخ تند ایران در شورای حکام.
زاویه اول | حقوق بینالملل: آیا جنگ، تعهد پادمانی را معلق میکند؟
محور استدلال چهار کشور این است که اجرای موافقتنامه پادمان ذیل انپیتی را نمیتوان بهطور یکجانبه تعلیق کرد. به گفته آنها، اگر کشوری بتواند خودش تصمیم بگیرد کی و چگونه به تعهدات پادمانی عمل کند، کل نظام پادمان آسیب میبیند. فهرست اتهامها هم بلند است: اجرا نکردن «کد ۳.۱ اصلاحشده» که ایران را به اعلام زودهنگام طرح تأسیسات تازه موظف میکند، نپذیرفتن پروتکل الحاقی، و ابهام درباره چهارمین تأسیسات غنیسازی اعلامشده در اصفهان که گروسی از «نگرانی فزاینده» دربارهاش گفته است.
نگاه مخالف: تهران میگوید همین قواعد را طرف مقابل زیر پا گذاشته است. در بیانیه ایران به شورا آمده است که اگر این کشورها واقعاً به پادمان اهمیت میدادند، به تأسیساتی که سالها زیر نظارت بود حمله نمیکردند. این نقد وزن سیاسی دارد، اما از نگاه آژانس و چهار کشور، تعهد پادمانی ایران را از میان نمیبرد.
زاویه دوم | منطق امنیتی تهران: چرا در را باز نمیکند؟
پاسخ تهران صریح بود. بیانیه ایران پرسید آیا اصرار بر بازرسی فوری از سایتهای بمبارانشده معنایی جز جمعآوری اطلاعات برای حمله دوباره دارد. ایران به جایزه تا ۲۰ میلیون دلاری آمریکا برای اطلاعات درباره برنامه هستهایاش هم اشاره کرد و پرسید هدف آن جز طراحی حمله و خرابکاری چیست.
این منطق برای حکومتی که تأسیسات هستهاش زیر نظارت آژانس بمباران شده، قابل فهم است: هر داده درباره محل و وضعیت مواد، میتواند در جنگ به نقشه هدف بدل شود. شورای حکام در سپتامبر با اکثریتی گسترده پرونده را به شورای امنیت فرستاد؛ یعنی استدلال امنیتی تهران تاکنون در خود آژانس اکثریت نساخته است.
آنچه نمیتوان نتیجه گرفت: بیخبری آژانس به معنای آن نیست که ایران اورانیوم را به سمت ساخت سلاح برده است. آژانس میگوید نمیتواند انحراف را رد کند؛ این با اثبات انحراف یکی نیست.
زاویه سوم | جنگ و دیپلماسی: بیخبری به سود کیست؟
اینجا تناقض اصلی پرونده آشکار میشود. پنهان ماندن وضعیت اورانیوم غنیشده ایران شاید در کوتاهمدت از سایتها در برابر هدفگیری محافظت کند، اما در عین حال به مخالفان تهران استدلالی برای حمله میدهد: چیزی که نمیتوان دید، باید فرض کرد خطرناک است. به گزارشها، همزمان با این نشست، گمانهزنی درباره حملات تازه آمریکا بالا گرفته و گفتوگوها در بنبست است. رئیسجمهور آمریکا هم روز پنجشنبه در شنژن گفت اجازه نمیدهد ایران به سلاح هستهای برسد.
گروسی راه میانهای پیشنهاد کرده است: گامهای فنی، تدریجی و کوچک که بازرسان را برگرداند و فضای اعتماد برای توافقی گستردهتر بسازد. برای اقتصاد ایران، این گره مستقیماً به تحریم و محاصره پیوند دارد؛ بدون حل پرونده پادمان، هر توافقی برای رفع فشار اقتصادی دشوارتر میشود.
بدون نمودار: منابع منتخب این گزارش داده عددی قابل مقایسهای که بتوان آن را در نمودار نشان داد، ارائه نکردهاند.
آنچه میدانیم و آنچه نمیدانیم
میدانیم: آژانس از ژوئن ۲۰۲۵ به سایتهای آسیبدیده دسترسی نداشته، از فوریه ۲۰۲۶ تنها در بوشهر بازرسی کرده، و چهار کشور غربی ایران را به سنگاندازی متهم کردهاند. ایران بازرسی را مقدمه حمله تازه میداند.
نمیدانیم: اورانیوم ۶۰ درصد اکنون کجاست و در چه وضعیتی است، چهارمین تأسیسات غنیسازی اصفهان در چه مرحلهای است، و آیا غرب در این نشست بهدنبال قطعنامه تازهای است یا نه.
سه سناریوی پیش رو
سناریوی اول، ادامه بنبست: ایران همچنان فقط بازرسی بوشهر را میپذیرد و پرونده در شورای امنیت معلق میماند. نشانه: گزارش بعدی آژانس با همان جمله درباره ناتوانی در رد انحراف.
سناریوی دوم، گامهای فنی محدود: تهران در قالب پیشنهاد گروسی بخشی از اطلاعات را میدهد تا امتیاز دیپلماتیک بگیرد. نشانه: سفر فنی بازرسان یا اعلام توافق فنی تازه میان ایران و آژانس.
سناریوی سوم، نظامی شدن پرونده: بیخبری از اورانیوم به استدلال اصلی حمله تازه بدل میشود. نشانه: تکرار ادعاهای رسمی آمریکا درباره تهدید هستهای و حملات به سایتهای مرتبط.
اینها سناریوهای تحلیلیاند، نه پیشبینی قطعی.
پس قضیه چیست؟
پرونده اورانیوم غنیشده ایران به نقطهای رسیده که هر دو طرف از بیخبری سود و زیان همزمان میبرند. تهران با بستن در، اطلاعات را از دشمن پنهان میکند، اما همزمان مهمترین ابزار اثبات صلحآمیز بودن برنامهاش را هم کنار میگذارد. غرب دسترسی میخواهد، اما جنگ و جایزه اطلاعاتی، اعتماد لازم برای دسترسی را از بین برده است.
پرسش نهایی این است: آیا گامهای کوچک فنی میتواند پیش از آنکه بیخبری به بهانه جنگ تازه بدل شود، این چرخه را بشکند؟ فراتر از خبر، نزدیکتر به حقیقت.
شاید برای شما هم سوال باشد:
تداوم دانش آژانس درباره اورانیوم ایران یعنی چه؟
یعنی بازرسان بتوانند بیوقفه تأیید کنند مواد هستهای اعلامشده کجاست و چه مقدار است. به گفته مدیرکل آژانس، این زنجیره درباره ذخایر اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد از حملات ژوئن ۲۰۲۵ پاره شده و نزدیک به ۱۸ ماه است که برقرار نیست.
آژانس اکنون در ایران کجا را بازرسی میکند؟
به گفته مدیرکل آژانس و بیانیه چهار کشور غربی، از فوریه ۲۰۲۶ تنها بازرسی میدانی آژانس در نیروگاه بوشهر انجام شده است.
چهار کشور غربی در شورای حکام چه گفتند؟
فرانسه، آلمان، بریتانیا و آمریکا ایران را به راهبرد سنگاندازی متهم کردند و خواستند تهران اطلاعات سایتهای آسیبدیده را بدهد و بازرسی همه تأسیسات را ممکن کند.
ایران چه پاسخی داد؟
ایران در بیانیه خود به شورا گفت اصرار بر بازرسی فوری از سایتهای بمبارانشده تلاشی برای جمعآوری اطلاعات برای حمله دوباره است و به جایزه تا ۲۰ میلیون دلاری آمریکا برای اطلاعات درباره برنامه هستهای ایران اشاره کرد.
آیا آژانس گفته ایران اورانیوم را منحرف کرده است؟
نه. آژانس میگوید بدون اطلاعات و دسترسی نمیتواند نتیجه بگیرد که انحرافی رخ نداده است؛ این با اثبات انحراف یکی نیست.
منابع
- خبرگزاری Reuters
- منبع تکمیلی آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گزارش افتتاحیه مدیرکل به شورای حکام، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی دولت بریتانیا، بیانیه مشترک فرانسه، آلمان، بریتانیا و آمریکا به شورای حکام آژانس، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی Al-Monitor (Reuters)، فشار غرب بر ایران در آژانس و پاسخ ایران به شورای حکام، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










