
پرونده هستهای ایران؛ چرا بازگشت بازرسان به آزمون دیپلماسی تبدیل شده است؟
آژانس اتمی از قطع دسترسی به مراکز بمبارانشده و مواد غنیشده ایران میگوید؛ تهران امنیت تأسیسات را شرط میداند و چهار قدرت غربی اجرای پادمان را مطالبه میکنند. تحلیل موانع و راه خروج از بنبست.
عکس آرشیوی از رافائل گروسی در مقر آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین، ۱۲ ژوئن ۲۰۲۳؛ عکس: Hannah Shaffer / IAEA Imagebank، مجوز CC BY 2.0؛ مربوط به گزارش محرمانه ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ نیست.
در نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ۱۸ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶، پرونده هستهای ایران بار دیگر به نقطهای رسیده که یک اختلاف فنی درباره دسترسی بازرسان، پیامدهای مستقیم امنیتی و دیپلماتیک پیدا کرده است. آمریکا، بریتانیا، فرانسه و آلمان میگویند ایران باید اطلاعات بهروزشده تأسیسات و مواد هستهای را در اختیار آژانس بگذارد و دسترسی به سایتهای آسیبدیده را از سر بگیرد. تهران در مقابل، حملات آمریکا و اسرائیل و تهدید به عملیات نظامی تازه را علت اصلی فقدان شرایط امن بازرسی معرفی میکند. نکته دشوار این است که هر دو طرف درباره ترتیب اقدامات اختلاف دارند: آیا ابتدا باید تضمین امنیت ایجاد شود یا نخست راستیآزمایی از سر گرفته شود تا امکان توافق فراهم آید؟
در این تحلیل میخوانید
آنچه در وین واقعاً گفته شد
چهار کشور غربی در بیانیه مشترک ۱۸ نوامبر که متن آن در ۱۹ نوامبر از سوی دولت بریتانیا منتشر شد، اعلام کردند آژانس از وضعیت مواد هستهای و تأسیسات اعلامشده ایران اطلاعات لازم دریافت نکرده و نتوانسته به مکانهای درخواستی دسترسی پیدا کند. بیانیه با اشاره به قطع تداوم شناخت آژانس از ذخیره اورانیوم با غنای بالا، بر ارائه اطلاعات و امکان بازرسی تأکید کرد.
گزارش رویترز در ۱۹ نوامبر توضیح داد مراکز غنیسازی شناختهشده ایران در حملات ژوئن ۲۰۲۵ آسیب جدی دیده بودند و از آن زمان بازرسی از آن سایتها انجام نشده است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، گفته است در سهماهه اخیر بازرسیها فقط در نیروگاه بوشهر، که در آن دوره آسیب ندیده بود، صورت گرفته است. این گزاره به معنای توقف مطلق همه تماسهای آژانس و ایران نیست؛ از دست رفتن دسترسی به برخی مراکز و تداوم شناخت از مواد حساس، مسئله اصلی است.
از سوی دیگر، بیانیه اتحادیه اروپا به تاریخ ۱۸ نوامبر یادآوری کرد ایران اعلام کرده تعهدات پادمانی خود را تعلیق نکرده و اصولاً قصد بازگشت به اجرای کامل آنها را دارد. این نکته شکاف میان تعهد اعلامی و امکان راستیآزمایی عملی را برجسته میکند.
«سرنوشت نامعلوم اورانیوم» چه معنایی دارد و چه معنایی ندارد؟
عبارت «نامعلوم بودن سرنوشت» به معنای اثبات ساخت سلاح هستهای نیست. مفهوم دقیقتر این است که آژانس نمیتواند با سطح اطمینان مورد انتظار، محل و وضعیت تمام مواد تحت پادمان، از جمله ذخیره پیشتر راستیآزماییشده با غنای بالا، را بهصورت مستقل تأیید کند. این خلأ اطلاعاتی در هر برنامه هستهای حساس است، زیرا امکان تشخیص جابهجایی، تغییر وضعیت یا انحراف احتمالی مواد را تضعیف میکند.
همچنین نمیتوان صرف حمله به تأسیسات را معادل نابودی قطعی تمام ذخیره اورانیوم دانست. بررسی این موضوع به اطلاعات حسابداری مواد، نمونهبرداری، مهرومومها و دسترسی ایمن بازرسان نیاز دارد. تا زمانی که داده تأییدشده وجود ندارد، ادعای «تمام مواد نابود شدهاند» یا «تمام مواد به محل مخفی منتقل شدهاند» هر دو فراتر از شواهد در دسترس است.
استدلال تهران؛ بازرسی در سایه تهدید نظامی
نمایندگی ایران نزد سازمانهای بینالمللی در وین در ۱۹ نوامبر توضیح داده است که از سرگیری بازرسیهای مراکز آسیبدیده در شرایط تهدید ادامه حملات، خطرات امنیتی و عملیاتی دارد. تهران همچنین حمله به تأسیسات تحت پادمان را اقدامی میداند که زمینه بحران فعلی را ایجاد کرده است. از نگاه ایران، مطالبه دسترسی بدون توجه به امنیت بازرسان و کارکنان یا مخاطرات حمله مجدد، واقعیت میدانی را نادیده میگیرد.
این استدلال مسئلهای واقعی درباره ایمنی عملیات بازرسی پس از حمله ایجاد میکند، اما بهتنهایی پاسخ نمیدهد که چه اطلاعاتی را میتوان پیش از ورود حضوری به آژانس تحویل داد یا چه تدابیر مشترکی امکان بازدید محدود را فراهم میکند. همچنین ادعای خطر امنیتی باید از نظر فنی، مکان به مکان و با ارائه شواهد ارزیابی شود؛ نمیتوان بدون بررسی، آن را برای همه سایتها و همه انواع تعهدات یکسان فرض کرد.
استدلال غرب و آژانس؛ پادمان یک تعهد مستقل است
چهار قدرت غربی تأکید کردهاند که ایران نمیتواند انتخاب کند کدام بخش از تعهدات پادمانی را در چه زمانی اجرا کند. آنها استدلال میکنند راستیآزمایی و اطلاعات بهروز شرط لازم برای هر توافق دیپلماتیک معتبر است. اتحادیه اروپا نیز ضمن حمایت از راهحل مذاکرهای، خواستار گامهای ملموس برای ارائه گزارش وضعیت مواد و امکان بازدید شد.
منابع
- خبرگزاری Reuters
- منبع تکمیلی بیانیه رسمی فرانسه، آلمان، بریتانیا و آمریکا در شورای حکام، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی اتحادیه اروپا — موضع شورای حکام درباره پادمان ایران، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی رویترز — گزارش نشست و اختلاف دسترسی بازرسان، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










