اوربان دبیرکل سازمان ملل می‌شود؟ حساب نُه رأی و پنج حق وتو

یکشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶) سرمقاله‌ی هیئت تحریریه‌ی یک روزنامه‌ی اقتصادی آمریکایی نوشت مقام‌های دولت دونالد ترامپ ویکتور اوربان، نخست‌وزیر پیشین مجارستان، را به نامزدی برای دبیرکلی سازمان ملل تشویق می‌کنند؛ آن هم به‌عنوان نامزد مشترک آمریکا، روسیه و چین. خبر در یک روز به رسانه‌های اروپایی رسید و واکنش‌های تند ورشو، کی‌یف و مسکو را برانگیخت. اما بین «تشویق‌شدن» و «انتخاب‌شدن» فاصله‌ای است که فقط با شمارش رأی و نگاه به منبع ادعا می‌توان اندازه گرفت.

دقیقاً چه چیزی گزارش شده و چه چیزی نه؟

ادعای اصلی یک سرمقاله است و خبر تأییدشده‌ی دولتی نیست؛ رسانه‌ها آن را گاهی «گزارش» و گاهی «سرمقاله» نامیده‌اند. هیئت تحریریه به منابعی در سه کشور استناد کرده که نام نبرده‌اند. بر پایه‌ی بازتاب‌های منتشرشده، یک مقام وزارت خارجه‌ی آمریکا، مقامی از کشوری دیگر و منبعی سوم آگاه از روند در میان این منابع بوده‌اند. یکی از آن‌ها به نقل از همان گزارش گفته است اگر آمریکا، روسیه و چین در شورای امنیت یک چیز را بخواهند معمولاً به آن می‌رسند.

خود اوربان از اظهارنظر خودداری کرده است. سخنگوی او پیش‌تر گزارش‌هایی درباره‌ی پست معاون دبیرکل را «خبر جعلی» خوانده بود. او دوازدهم آوریل ۲۰۲۶ (۲۳ فروردین ۱۴۰۵) انتخابات پارلمانی را به حزب تیسا به رهبری پتر ماگیار باخت و شانزده سال قدرتش پایان یافت. یک منبع دیگر می‌گوید دولت جدید دوره‌ی نخست‌وزیری را به هشت سال محدود کرده، یعنی بازگشت او به نخست‌وزیری بدون تغییر قانون اساسی ممکن نیست. این جزئیات را فقط یک رسانه آورده است.

انتخاب دبیرکل چگونه کار می‌کند و رأی‌ها کجا می‌ایستند؟

سازوکار را منابع این‌طور توصیف می‌کنند: شورای امنیت نامزد را پیشنهاد می‌دهد و مجمع عمومی رسماً او را منصوب می‌کند. در شورای ۱۵ عضوی، نامزد باید دست‌کم ۹ رأی بگیرد و هیچ عضو دائم او را وتو نکند.

محاسبه‌ی رونما: اگر «هشت رأی مطمئن» درست باشد، تا نصاب ۹ رأی یک رأی فاصله هست (۹ منهای ۸). «ده رأی در دسترس» از نظر ریاضی بیش از نصاب است، اما منبع روشن نکرده این ده رأی شامل همان هشت رأی هست یا نه. آنچه مستقل از ریاضی مهم‌تر است، شرط دوم است: نبودن وتو. گزارش درباره‌ی بریتانیا و فرانسه فقط می‌پرسد آیا مانعی می‌شوند یا نه؛ پاسخ علنی از آن دو در منابع نیامده است.

ردیف آخر استنباط رونماست: اظهارنظر مقام روسی نشان می‌دهد هیچ‌یک از سه قدرت نمی‌خواهد رسماً نامزدکننده باشد، پس باید کشوری دیگر او را معرفی کند. گزارش‌های خوانده‌شده نمی‌گویند چه کشوری.

میدان رقابت: آنچه از پیش در جریان است

رقابت از مدتی پیش آغاز شده است. بر اساس یک رسانه، در رأی‌گیری آزمایشی شورای امنیت که جمعه‌ی گذشته برگزار شد (تاریخ دقیق در منبع نیامده)، ریبکا گرینسپان از کاستاریکا، مدیر آنکتاد، اول شد؛ کارولین رودریگز برکت، وزیر خارجه‌ی پیشین گویان، دوم و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سوم. از هفت نامزد، هیچ‌کس از رأی منفی دست‌کم یکی از اعضای دائم در امان نماند. لانا نسیبه از امارات هفته‌ی پیش وارد کار شد و قرار بود امروز چهارشنبه ۶ آبان در رأی آزمایشی بعدی شرکت کند؛ نتیجه‌ی آن تا زمان نگارش در منابع نبود.

یک سنت جغرافیایی که همیشه رعایت نمی‌شود، این بار پست را به آمریکای لاتین می‌دهد، و بسیاری از کشورها خواهان یک زن‌اند. این همان چیزی است که نامزدی اوربان را از مسیر عادی دور می‌کند: او نه از منطقه‌ی مورد نظر است، نه زن است. «سنت» این‌جا قاعده‌ی حقوقی نیست و اعضای شورا می‌توانند آن را کنار بگذارند، اما هزینه‌ی سیاسی دارد. منبعی که این را نوشته نیز تصریح می‌کند نامزدهای تازه هر زمان می‌توانند وارد شوند.

بیشتر بخوانید: ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم بیرون از راستی‌آزمایی و شورای امنیتِ قفل؛ ارجاع پرونده ایران به نیویورک چه چیزی را عوض می‌کند؟

واکنش‌ها: چه کسی چه گفت؟

1. ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ (۱۲ آوریل ۲۰۲۶)اوربان انتخابات پارلمانی مجارستان را به حزب تیسا می‌بازد و پس از ۱۶ سال از قدرت کنار می‌رود.
2. جمعه‌ی پیش از ۳ آبان (تاریخ دقیق در منبع نیامده)رأی آزمایشی شورای امنیت؛ هیچ نامزدی از رأی منفی دست‌کم یکی از اعضای دائم مصون نمی‌ماند.
3. ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶)سرمقاله‌ی هیئت تحریریه درباره‌ی تشویق اوربان به نامزدی منتشر می‌شود.
4. ۴ آبان ۱۴۰۵ (۲۶ اکتبر ۲۰۲۶)دونالد توسک، نخست‌وزیر لهستان، خبر را به ماجرای شایعه‌ی نامزدی پیشین او برای ریاست کمیسیون اروپا تشبیه می‌کند و می‌گوید به همان اندازه «خنده‌دار» است. رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه‌ی لهستان، می‌گوید پیش‌بینی نمی‌کند لهستان از او حمایت کند. آندری سیبیها، وزیر خارجه‌ی اوکراین، می‌گوید اوربان از مهارت وتو و باج‌گیری استفاده خواهد کرد. الکساندر آلیمف، معاون وزیر خارجه‌ی روسیه، به یک خبرگزاری روسی گفته است نه روسیه، نه آمریکا و نه چین اوربان را نامزد نخواهند کرد.
5. ۶ آبان ۱۴۰۵ (۲۸ اکتبر ۲۰۲۶)رأی آزمایشی بعدی شورای امنیت.
6. ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶)انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ طبق گزارش‌ها، اعلام نامزدی پس از آن.
7. ۱۰ دی ۱۴۰۵ (۳۱ دسامبر ۲۰۲۶)پایان دوره‌ی دوم آنتونیو گوترش.

اظهارنظر مقام روسی را باید دقیق خواند. او «نامزدکردن» را رد کرده، نه «رأی دادن». این با حمایت پشت‌پرده سازگار است و با مخالفت هم سازگار است؛ نمی‌توان از آن نتیجه‌ی قاطعی گرفت. سخنگوی پکن و کاخ سفید هم تا زمان نگارش در منابع تأیید یا رد روشنی نداشته‌اند.

بیشتر بخوانید: ایران در نامه به شورای امنیت خواستار نشست اضطراری درباره تهدیدهای آمریکا و اسرائیل شد

قوی‌ترین استدلال مخالف: «این یک بالون آزمایشی نیست؟»

مدافعان واقع‌بینی سیاسی می‌گویند وقتی آمریکا، روسیه و چین بر سر چیزی توافق می‌کنند، شورا معمولاً همان را می‌پذیرد؛ مقام آمریکایی هم به همین اشاره کرده است. اگر سه قدرت واقعاً این نامزد را بخواهند، دو عضو دیگر دائم و ده عضو غیردائم برای بستن راه او ابزار محدودی دارند. شمار ۸ و ۱۰ رأی هم، اگر درست باشد، نشان می‌دهد شمارش پیش‌پاافتاده نیست. این استدلال نکته‌ی جدی دارد: ساختار شورا واقعاً به نفع توافق قدرت‌های بزرگ است.

نقطه‌ضعف آن این است که همه‌ی پایه‌های محاسبه ناشناس‌اند. هیچ‌یک از سه کشور علناً نپذیرفته و شمارش رأی را فقط یک طرف داده است. در رأی آزمایشی اخیر هیچ نامزدی از رأی منفی دست‌کم یک عضو دائم در امان نماند. پس حتی نامزدهای رسمی هم با وتوی احتمالی روبه‌رواند. دو مانع دیگر هم هست: سابقه‌ی اوربان در اتحادیه‌ی اروپا، که به‌نوشته‌ی یک منبع، وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه به اوکراین را متوقف کرده بود، و مخالفت علنی لهستان و اوکراین. اینکه هر دو عضو شورا باشند یا نه، در منابع نیامده است و نباید فرض شود.

سناریوها و نشانه‌های رصد

احتمال عددی برای هیچ‌کدام نمی‌دهیم؛ مبنای کمی قابل دفاعی در دست نیست.

پس قضیه چیست؟

پشتوانه‌ی قوی‌تر برای این نتیجه است که بخشی از دولت آمریکا ایده‌ی نامزدی اوربان را کنار گذاشته نیست و از طریق منابع ناشناس آن را در رسانه‌ها مطرح کرده است؛ این را چند رسانه همسان نقل کرده‌اند. پشتوانه‌ی ضعیف‌تر برای ادعاهای حمایت روسیه و چین و شمارش ۸ و ۱۰ رأی است، چون همه از منابع ناشناس آمده و هیچ تأیید رسمی ندارند.