بوکله از عملیات نیروهای السالوادور در هائیتی گفت؛ فرماندهی و حفاظت از غیرنظامیان زیر سؤال است

نایب بوکله، رئیس‌جمهور السالوادور، با انتشار تصاویر و پیام‌هایی درباره حضور نیروهای کشورش در هائیتی، از عملیات علیه باندهای مسلح دفاع کرد. این نمایش تازه قدرت در شرایطی است که سرنوشت چهار نیروی السالوادوری که پس از کمین ۱۸ اکتبر مفقود شدند، هنوز روشن نشده و سازمان ملل بر رعایت حقوق غیرنظامیان تأکید دارد.

پلیس هائیتی بقایای سوخته خودروی مورد استفاده این گروه را در نزدیکی پورتوپرنس پیدا کرده است. کشف خودرو با پیدا‌شدن افراد یا روشن‌شدن وضعیت آن‌ها یکسان نیست. اطلاعات بررسی‌شده، امکان اعلام قطعی درباره زنده‌بودن یا مرگ آنان را نمی‌دهد.

حضور نیروهای تازه چه تفاوتی با مأموریت چندملیتی دارد؟

السالوادور پس از مفقودشدن چهار نفر، بیش از دو هزار نیرو و تجهیزات نظامی به هائیتی فرستاده است. مسئله مهم، تفاوت میان این حضور و نیروی چندملیتی پشتیبانی‌شده از سوی سازمان ملل است. سخنگوی دبیرکل گفته فقط حدود ۲۰۰ نفر از نیروهای السالوادوری در چارچوب نیروی سرکوب باندها قرار دارند.

نخست‌وزیر هائیتی تأکید کرده نیروهای خارجی برای تقویت توان دولت و زیر اختیار آن فعالیت می‌کنند. هم‌زمان، سازمان ملل خواستار آن شده که عملیات امنیتی در چارچوب حقوق بین‌الملل و حقوق بشر انجام شود. این دو موضع، پاسخ یک پرسش واحد نیستند: دعوت دولت میزبان و چگونگی نظارت عملیاتی بر استفاده از زور، هر دو اهمیت دارند.

چرا زنجیره فرماندهی مهم است؟

توضیح رونما: وقتی چند نیروی داخلی و خارجی در یک منطقه عملیات می‌کنند، باید روشن باشد چه کسی دستور می‌دهد، چه قواعدی برای درگیری وجود دارد و در صورت آسیب به غیرنظامیان کدام نهاد رسیدگی می‌کند. تعداد نیروها به‌تنهایی شاخص موفقیت یا پاسخ‌گویی نیست.

همچنین انتشار فیلمی از گشت نیروها، نشانه حضور در همان صحنه است؛ از آن نمی‌توان کنترل پایدار همه محله‌ها یا پایان توان باندها را نتیجه گرفت. ادعاهای بوکله درباره تغییر موازنه قدرت باید با دسترسی امن مردم، کاهش خشونت و امکان فعالیت نهادهای هائیتی سنجیده شود.

خطر برای مردم میان دو طرف درگیری

باندهای مسلح، عبور از راه‌ها و رساندن خدمات و کمک را در بخش‌هایی از کشور مختل کرده‌اند. تشدید عملیات می‌تواند فشار بر آن‌ها را افزایش دهد، اما در مناطق مسکونی هم‌زمان خطر تازه‌ای برای مردم ایجاد می‌کند. پزشکان بدون مرز درباره پیامدهای افزایش درگیری و دشواری دسترسی مجروحان به درمان هشدار داده است.

حفاظت از غیرنظامیان را نمی‌توان به اعلام هدف عملیات محدود کرد. امکان خروج امن، دسترسی به درمان و بررسی مستقل گزارش‌های آسیب، معیارهای قابل مشاهده‌اند. به همین ترتیب، ادعای یک رهبر باند درباره نگرانی برای غیرنظامیان، مسئولیت آن گروه در خشونت را از بین نمی‌برد و باید جداگانه بررسی شود.

نیروی بیشتر، راه‌حل سیاسی را جایگزین نمی‌کند

سازمان ملل پیش‌تر از درخواست یک رهبر باند برای میانجی‌گری خبر داده بود. درخواست گفت‌وگو به معنای آغاز مذاکرات، توافق یا پذیرش خواسته‌های او نیست. وضعیت آن باید بر پایه پاسخ رسمی نهادهای مسئول پیگیری شود.

ارزیابی رونما: برای سنجش نتیجه عملیات، صرف شمار تجهیزات یا ویدئوهای استقبال کافی نیست. تعیین تکلیف مفقودان، روشن‌شدن فرماندهی، کاهش آسیب به مردم و بازگشت دسترسی نهادهای عمومی به مناطق درگیر، نشانه‌های مهم‌ترند. تا رسیدن چنین شواهدی، ادعای پیروزی نهایی زودهنگام است.