
امنیت اوکراین بدون ناتو؛ تضمین تازه آمریکا چقدر قابل اتکاست؟
پس از نشست ۱۹ نوامبر برلین، آمریکا از احتمال تضمین امنیتی شبیه ماده ۵ ناتو سخن گفته است؛ اما زلنسکی تعهد عملی میخواهد و مسکو با حضور نیروی خارجی مخالف است. تحلیل رونما از فاصله وعده تا بازدارندگی.
تصویر گزارش منبع
در نشست ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ در برلین، بحث درباره آینده جنگ اوکراین از مرز آتشبس عبور کرد و به مهمترین پرسش پس از جنگ رسید: اگر اوکراین بدون عضویت رسمی در ناتو با روسیه به توافق برسد، چه کسی مانع حمله بعدی خواهد شد؟ جرد کوشنر، فرستاده آمریکا، از آمادگی احتمالی واشنگتن برای تضمینی شبیه تعهد دفاع جمعی ناتو سخن گفت و مدعی شد روسیه نیز با اصل چنین ترتیبی احساس راحتی میکند. در مقابل، ولودیمیر زلنسکی خواستار توضیح دقیق درباره نیروها، سازوکار واکنش و نقش آمریکا شد. هنوز توافق نهایی درباره این تضمینها اعلام نشده است. همین فاصله میان وعده و تعهد قابل اجرا، کانون اختلاف امروز است.
در این تحلیل میخوانید
نشست برلین چه چیزی را تغییر داد؟
نشست «ائتلاف داوطلبان» در برلین با حضور حضوری و مجازی بیش از ۴۰ شرکتکننده برگزار شد. این نشست که به گفته ریاستجمهوری اوکراین هفدهمین گردهمایی ائتلاف از فوریه ۲۰۲۵ بود، حمایت دفاع هوایی، مشارکت اروپا در دیپلماسی و امنیت پس از جنگ را بررسی کرد. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دولت آمریکا، در کنار رهبران اوکراین و کشورهای اروپایی حاضر بودند.
نشست در همان روز گفتوگوی سهجانبه دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در چین برگزار شد. همزمانی این دو رویداد نگرانی دیرینه اروپا را برجسته کرد: تصمیم درباره آینده اوکراین یا چارچوب امنیت قاره نباید صرفاً میان قدرتهای بزرگ و بدون حضور اوکراین و کشورهای اروپایی اتخاذ شود.
دفتر ریاستجمهوری اوکراین اعلام کرد که سازوکار حضور اروپا در مذاکرات، با مشارکت نمایندگان پنج کشور اروپایی به همراه اتحادیه اروپا و ناتو، در دستور کار قرار گرفته است. این یک گام دیپلماتیک مهم است، اما حضور در میز مذاکره با توان تحمیل اجرای تعهدات یکسان نیست. بهویژه هنوز روشن نیست در صورت اختلاف واشنگتن، بروکسل و کییف بر سر مفاد نهایی، کدام طرف تصمیم تعیینکننده را خواهد گرفت.
تضمین «شبیه ماده ۵» دقیقاً چه معنایی دارد؟
ماده پنجم پیمان آتلانتیک شمالی مقرر میکند حمله مسلحانه به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی شود و هر عضو برای کمک به طرف آسیبدیده اقدام لازم را، مطابق تشخیص خود، انجام دهد. این ماده حتی در ناتو به معنای اعلام خودکار جنگ از سوی همه اعضا نیست؛ نوع اقدام میتواند نظامی یا غیرنظامی باشد. قدرت آن از تعهد حقوقی، هماهنگی نظامی و سابقه عملی همکاری اعضا ناشی میشود.
بنابراین عبارت «تضمین مشابه ماده ۵» درباره کشوری که عضو ناتو نیست، بهخودیخود هیچیک از مزایای سازمانی عضویت را ایجاد نمیکند. چنین تضمینی باید از ابتدا مشخص کند چه اقدامی مصداق حمله جدید است، چه نهادی آن را تأیید میکند، پاسخ باید در چه مهلتی آغاز شود و کدام کشور به چه نوع حمایتی متعهد خواهد بود.
برای اوکراین تفاوت میان یک وعده سیاسی و معاهدهای الزامآور حیاتی است. وعده سیاسی ممکن است با تغییر دولت، بودجه یا اولویتهای خارجی تضعیف شود. تعهد حقوقیِ تصویبشده نیز اجرای خودکار ندارد، اما هزینه عدول از آن بیشتر است و میتواند مبنای هماهنگی برنامهریزیشده میان کشورهای ضامن باشد.
چرا زلنسکی به واژهها اعتماد نمیکند؟
زلنسکی در برلین گفت هنوز مطمئن نیست کییف و واشنگتن از «ماده ۵» معنای یکسانی میفهمند. از نگاه او، تضمین معتبر باید به حضور نیروهای شریک، پایگاهها و پاسخ واقعی به حمله جدید پیوند داشته باشد. پرسش او درباره نیروهای آمریکایی، تنها جزئیاتی نظامی نیست؛ در واقع آزمونی است برای سنجش اینکه آیا تضمین پیشنهادی هزینه بازدارندگی را از پیش بر دوش قدرتهای ضامن میگذارد یا صرفاً وعده کمک در آینده خواهد بود.
رئیسجمهوری اوکراین همچنان عضویت در ناتو را بهترین تضمین امنیتی میداند و همزمان بر پیوند عضویت اتحادیه اروپا با ثبات بلندمدت کشورش تأکید دارد. از این دیدگاه، تضمینهای جایگزین ممکن است راهحل دوره گذار باشند، نه لزوماً جانشین دائمی عضویت در ساختارهای امنیتی غرب.
این موضع ریشه در تجربه امنیتی اوکراین دارد: دولت کییف میخواهد توافق پایان جنگ به بازسازی توان دفاعی و احتمال دفاع مؤثر در صورت تجدید حمله متکی باشد. بنابراین نخستین معیار موفقیت مذاکره برای اوکراین نه جذابیت عنوان توافق، بلکه میزان قابل اندازهگیری کمک و واکنش ضامنان است.
ادعای کوشنر درباره روسیه با چه احتیاطی باید خوانده شود؟
کوشنر گفته است تصور میکند مسکو با اصل تضمینهایی بر پایه ماده پنجم کنار آمده است. این گفته فعلاً ارزیابی یک مذاکرهکننده آمریکایی است، نه متن امضاشده توافق و نه تأیید مستقل دولت روسیه. حتی اگر کرملین با برخی تعهدات امنیتی موافقت کند، اختلاف بر سر حضور نیروهای خارجی در خاک اوکراین میتواند باقی بماند.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در تحلیل
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










