
جنگ پهپادها در سودان؛ چرا غیرنظامیان بیشترین هزینه را میپردازند؟
گزارش ۱۷ نوامبر سازمان ملل از کشتهشدن دستکم ۱۳۹۰ غیرنظامی در نیمه نخست ۲۰۲۶ خبر میدهد؛ بیش از ۸۰ درصد در حملات پهپادی. تحلیل حقوقی و انسانی جنگ سودان و بحران پاسخگویی.
بیماران در یک درمانگاه صحرایی در سودان؛ تصویر آرشیوی از پیامد انسانی جنگ.
گزارش دفتر حقوق بشر سازمان ملل در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ تصویری از مرحله تازه جنگ سودان ارائه میکند: در نیمه نخست سال دستکم ۱۳۹۰ غیرنظامی در درگیریهای میان ارتش سودان، نیروهای واکنش سریع و گروههای متحد کشته شدهاند و بیش از ۸۰ درصد این تلفات در نتیجه حملات پهپادی گزارش شده است. این ارقام محدود به بازه و موارد مستندشده دفتر حقوق بشرند؛ شمار کل قربانیان جنگ از آغاز آن را نشان نمیدهند. پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که کدام طرف زمین بیشتری را کنترل میکند، بلکه این است که چرا گسترش تسلیحات پروازی و حملات دوربرد، بازارها، بیمارستانها و مسیرهای زندگی روزمره را به خط مقدم جنگ تبدیل کرده است.
در این تحلیل میخوانید
دادههای سازمان ملل چه چیزی را ثبت کردهاند؟
برای تکمیل تصویر زمانی باید آمار تازهتر همان نهاد را نیز دید: دفتر حقوق بشر سازمان ملل برای بازه ژوئیه تا اکتبر ۲۰۲۶ از کشتهشدن ۸۴۰ غیرنظامی دیگر خبر داده که نزدیک به ۵۲۰ نفر آنان در حملات پهپادی جان باختهاند. بدینترتیب مجموع تلفات مستندشده از آغاز ژانویه تا پایان اکتبر به بیش از ۲٬۲۳۰ نفر میرسد که بیش از ۱٬۶۳۰ نفرشان قربانی حملات پهپادی بودهاند. این ارقام حداقل موارد ثبتشدهاند، نه برآورد همه قربانیان جنگ.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل در بررسی ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ دستکم ۳۹ حمله پهپادی به بازارها، ۲۰ حمله به خودروهای غیرنظامی، ۱۷ حمله به تانکرها و انبارهای سوخت و ۱۶ حمله به مراکز درمانی را مستند کرده است. همچنین مدارس، منابع آب، محلهای آوارگی و دیگر زیرساختهای حیاتی هدف قرار گرفتهاند. بیش از دو سوم تلفات غیرنظامیان مستندشده در منطقه کردفان ثبت شده و بقیه عمدتاً در دارفور و دیگر نواحی کشور رخ داده است.
این توزیع نشان میدهد حملات پهپادی تنها مسئله میدان نبرد میان واحدهای مسلح نیستند. وقتی بازار یا مرکز درمانی آسیب ببیند، اثر آن به افراد حاضر در لحظه حمله محدود نمیماند: مسیر تأمین غذا مختل میشود، خدمات درمانی کاهش مییابد و مردم ممکن است برای دسترسی به نیازهای اولیه مسافت طولانیتر و ناامنتری طی کنند.
چرا پهپادها ماهیت درگیری را تغییر دادهاند؟
پهپادها به نیروهای درگیر اجازه میدهند با هزینه و ریسک متفاوت نسبت به هواگردهای سرنشیندار، اهدافی در فاصله بیشتر را شناسایی و هدفگیری کنند. اما گسترش برد و دسترسی، به معنای افزایش خودکار دقت شناسایی یا رعایت بهتر قواعد حقوق بشردوستانه نیست. اطلاعات ناقص درباره هویت هدف، استفاده از تجهیزات انفجاری در مناطق پرجمعیت و نبود ارزیابی متناسب خسارت میتواند پیامدهای شدید برای غیرنظامیان داشته باشد.
در جنگ سودان، پیشروی یا عقبنشینی واحدهای زمینی با حمله به زیرساختهای دور از خط تماس همراه شده است. چنین الگویی میتواند هزینه زندگی غیرنظامیان را حتی در مناطقی که نبرد مستقیم جریان ندارد بالا ببرد. خطر مضاعف آن است که دوری اپراتور از محل، بررسی نتیجه حمله و ثبت آسیبها را برای ناظران مستقل دشوار کند.
آیا هر حمله به بازار یا خودرو خودبهخود جنایت جنگی است؟
حقوق بینالملل بشردوستانه حمله عمدی به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی را ممنوع میکند و اصل تفکیک، تناسب و احتیاط در حمله را مقرر میدارد. اما تشخیص مسئولیت کیفری در هر حادثه نیازمند بررسی ماهیت هدف در همان لحظه، اطلاعات موجود نزد تصمیمگیرندگان، خسارت قابل پیشبینی و اقدامات احتیاطی است. بنابراین گزارش حمله به یک بازار، نشانهای جدی برای تحقیق حقوقی است، نه لزوماً رأی قطعی درباره مرتکب و عناصر جرم.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل هشدار داده نقضهای مستند ممکن است مصداق جنایت جنگی باشند. واژه «ممکن است» در اینجا اهمیت حقوقی دارد؛ مأموریت گزارش مستندسازی الگوهاست، درحالیکه تعقیب کیفری افراد به مرجع صالح و ادله قابل رسیدگی نیاز دارد.
کردفان؛ جایی که جنگ از جاده و بازار عبور میکند
کردفان در مرکز و غرب سودان محل برخورد نیروهای طرفهای درگیر و مسیر ارتباطی میان مناطق مهم کشور است. بر اساس گزارش سازمان ملل، بخش بزرگی از تلفات مستندشده در این منطقه رخ داده است. کنترل جادهها و مسیرهای تأمین غذا، سوخت و دارو به یکی از ابزارهای فشار تبدیل شده، درحالیکه غیرنظامیان برای عبور از همان مسیرها به امنیت نیاز دارند.
تازهترینها در تحلیل
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.










