تراستی‌های نفتی باید اول بخشی از پول را واقعاً منتقل کنند تا مبلغ بالاتر مجاز شود

هیئت عالی بانک مرکزی در هشتادمین جلسه‌ی خود ضوابط تازه‌ی صدور تعهدنامه‌ی بانکی برای کارگزاران فروش نفت، یعنی تراستی‌ها، را تصویب کرد. بانک مرکزی این تصمیم را سه‌شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶) اعلام کرد. به گزارش فارس، هر تراستی باید نخست بخشی از مبلغ موردنظر را منتقل کند و پس از تأیید بانک مرکزی اجازه‌ی انتقال مبالغ بالاتر بگیرد. متن کامل ضوابط هنوز منتشر نشده است.

تصمیم دقیقاً چیست؟

بانک مرکزی اعلام کرده ضوابط مربوط به صدور تعهدنامه‌ی بانک‌ها برای فروش نفت کارگزاران را با هدف «ارزیابی صحیح از توانمندی کارگزاران برای انجام صادرات» تدوین کرده است. هیئت عالی این ضوابط را تصویب کرده و قرار است به بانک‌ها و دیگر مراجع مرتبط ابلاغ شود. در متن اعلام‌شده، عدد و جزئیاتی درباره‌ی مبلغ آزمون نخست یا معیار تأیید نیامده است.

«خالی‌خوانی» یعنی چه و سازوکار تازه چه می‌کند؟

به گزارش فارس، در سال‌های گذشته گاهی انتقال پول در اسناد و حساب‌های تأییدشده انجام‌شده نشان داده می‌شد، اما هنگام استفاده از ارز معلوم می‌شد انتقالی صورت نگرفته است؛ پدیده‌ای که «خالی‌خوانی» نام گرفته است. بر پایه‌ی سازوکار گزارش‌شده، تراستی ابتدا بخشی از مبلغ را منتقل می‌کند، بانک مرکزی از واقعی‌بودن تراکنش مطمئن می‌شود و بعد مجوز انتقال رقم‌های بالاتر صادر می‌شود. یعنی ثبت یا اعلام انتقال، به‌تنهایی مبنای اعتماد نیست.

زمینه: پرونده‌ی بازگشت پول نفت

این سازوکار نخستین بار ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در گزارش‌های رسانه‌ای مطرح شد و اکنون رسماً به تصویب هیئت عالی رسیده است. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، ۲ مهر گفته بود بیش از ۱۰ میلیارد دلار از ارزهای در اختیار تراستی‌ها بازگشته است؛ این عدد نشان نمی‌دهد چه مقدار از کل ارز واگذارشده هنوز برنگشته. ذبیح‌الله خداییان، رئیس سازمان بازرسی، هم در مرداد از بازنگشتن ۲۰۰ میلیون دلار توسط یک تراستی خبر داده بود. همشهری نیز نوشته است که به دستور رئیس‌جمهور، پیگیری وصول بیش از ۵ میلیارد دلار از مطالبات وزارت نفت از واسطه‌های فروش نفت در جریان است و بیش از ۱۰ بانک و صندوق در اعتبارسنجی و پشتیبانی مالی این واسطه‌ها نقش داشته‌اند؛ این اطلاعات را بانک مرکزی تأیید نکرده است.

آنچه هنوز روشن نیست

معلوم نیست مرحله‌ی نخست چه سهمی از مبلغ کل را شامل می‌شود، تأیید بانک مرکزی چقدر طول می‌کشد و تعهدنامه‌های صادرشده‌ی پیشین در چه قالبی مشمول ضوابط تازه می‌شوند. اثر این تصمیم بر سرعت تأمین ارز واردات و بر میزان بازگشت منابع هم تا انتشار گزارش رسمی قابل سنجش نیست. برای مطالب تحلیلی مرتبط، تراستی‌های نفتی ایران؛ چرا فروش نفت لزوماً به ورود دلار ختم نمی‌شود؟ را ببینید.