آمریکا شبکه‌ای هندی متهم به دادن پرچم جعلی به نفتکش‌های ایران و یک شرکت خدمات فرودگاهی ترکیه را تحریم کرد

وزارت خزانه‌داری آمریکا روز چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ (۴ نوامبر ۲۰۲۶) یک زوج هندی و شبکه شرکت‌هایشان را تحریم کرد؛ به اتهام اینکه با جعل نام نهادهای ثبت کشتی کشورهای دیگر، به نفتکش‌های حامل نفت ایران پرچم و گواهی جعلی داده‌اند. یک شرکت خدمات زمینی فرودگاهی در ترکیه هم به‌دلیل خدمات‌دهی به شش شرکت هواپیمایی تحریم‌شده ایرانی در فهرست قرار گرفت. اثر عملی این اقدام بر صادرات نفت ایران هنوز روشن نیست.

چه کسانی تحریم شدند و به چه اتهامی؟

محور اصلی اقدام خزانه‌داری، «سونیل کومار شارما» و همسرش «جاسپریت پریتی شاهد» هستند که به گفته این وزارتخانه از شهر چندیگر در شمال هند فعالیت می‌کنند. خزانه‌داری آن‌ها را گرداننده «یک شبکه گسترده مجرمانه» توصیف کرده که با «کلاه‌برداری دریایی» به نفتکش‌های تحریم‌شده حامل نفت ایران، از جمله کشتی‌هایی که به گفته این وزارتخانه برای نیروهای نظامی ایران و گروه‌های متحدش کار می‌کنند، پرچم و گواهی جعلی داده است. این‌ها اتهام‌های دولت آمریکاست و در منابع خوانده‌شده پاسخی از سوی افراد تحریم‌شده دیده نشد.

شارما بر پایه فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ به اتهام «فعالیت در بخش نفت اقتصاد ایران» تحریم شد و همسرش به‌دلیل حمایت مادی از او. دو تبعه دیگر هند، «اشوانی کومار دیمان» و «ایشویندر سینگ»، که به گفته خزانه‌داری فقط روی کاغذ مدیر شرکت‌های شارما هستند، و ۹ شرکت و نهاد وابسته هم در فهرست قرار گرفتند. فرمان ۱۳۹۰۲ بخش‌های نفت، پتروشیمی و هوانوردی ایران را هدف می‌گیرد.

شش نهاد دیگر وابسته به شاهد که نامشان در جدول خلاصه شده، به گفته خزانه‌داری این‌ها هستند: Precept Trends، Polynesia Maritime، Alexarya Finserv، Alexarya Media and Entertainment، Viharaboating و Aryavart Maritime and Educational Trust؛ دامنه فعالیت آن‌ها از خدمات مالی تا پلتفرم پخش رسانه‌ای است.

ثبت کشتی جعلی چگونه کار می‌کرد؟

هر کشتی تجاری باید زیر پرچم یک کشور ثبت شود و آن کشور مسئول نظارت بر ایمنی، گواهی خدمه و بیمه آن است. خزانه‌داری می‌گوید شبکه شارما در بسیاری موارد حتی شرکت ثبت‌شده‌ای نداشت: دامنه اینترنتی می‌خرید و وب‌سایتی می‌ساخت که ادعا می‌کرد از طرف کشوری خدمات ثبت پرچم، آموزش و گواهی دریانوردان و رده‌بندی کشتی ارائه می‌دهد، در حالی که آن کشور چنین اجازه‌ای نداده بود. نام‌هایی که خزانه‌داری فهرست کرده شامل آروبا، گویان، مالی، موزامبیک، مالاوی، سینت مارتن و تیمور شرقی است.

به روایت خزانه‌داری، کار از ۲۰۱۴ با تلاش برای جعل نهاد ثبت دومینیکا آغاز شد و در ۲۰۲۳ شارما شرکتی در سنگاپور به نام نهاد دریایی اسواتینی ثبت کرد که با وجود تکذیب رسمی مقام‌های اسواتینی همچنان به نفتکش‌های حامل نفت ایران خدمات پرچم می‌دهد. خزانه‌داری نفتکش‌های PING SHUN، LATTAFA، BINARY STAR و VERA را از استفاده‌کنندگان این ثبت‌ها نام برده و از MAJESTIC X (نام پیشین PHONIX) به‌عنوان نمونه کشتی‌ای یاد کرده که با پرچم جعلی گویان حرکت می‌کرد. این وزارتخانه می‌گوید شارما پس از انتشار گزارش‌های رسانه‌ای چند ثبت جعلی، از جمله نهادی به نام لائوس، را تعطیل کرده است.

از نخستین ثبت جعلی تا تحریم

1. ۲۰۱۴به گفته خزانه‌داری، شارما و همسرش برای جعل نهاد ثبت کشتی دومینیکا اقدام کردند.
2. ۲۰۲۳ثبت شرکت «نهاد دریایی و ثبت بین‌المللی کشتی اسواتینی» در سنگاپور.
3. دسامبر ۲۰۲۴نفتکش PHONIX، که بعدها «مجستیک ایکس» نام گرفت، به‌دلیل حمل نفت ایران تحریم شد (به گزارش gCaptain).
4. ۲۲ آوریل ۲۰۲۶نیروهای آمریکایی «مجستیک ایکس» را که با پرچم جعلی گویان نفت ایران حمل می‌کرد در اقیانوس هند توقیف کردند (تاریخ از بیانیه خزانه‌داری؛ برخی رسانه‌ها به‌دلیل اختلاف ساعت ۲۳ آوریل نوشته‌اند).
5. ۲۴ اوت ۲۰۲۶اعلام عملیات «طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) از سوی اسکات بسنت و صدور تصمیم‌هایی علیه بخش‌های کلیدی اقتصاد ایران از جمله هوانوردی.
6. ۸ سپتامبر ۲۰۲۶تحریم چند شرکت هواپیمایی ایرانی؛ به گفته خزانه‌داری، فوگو چند هفته بعد خدمات به برخی از آن‌ها را آغاز کرد.
7. ۴ نوامبر ۲۰۲۶تحریم شبکه شارما و شرکت فوگو و صدور هشدار اوفک درباره کشتی‌های دارای پرچم جعلی.

شرکت ترکیه‌ای و پروازهای ایرانی

بخش دوم اقدام به هوانوردی مربوط است. خزانه‌داری می‌گوید فوگو گراند سرویسز، مستقر در ترکیه، به چند شرکت هواپیمایی ایرانی که هنوز به ترکیه پرواز دارند خدمات زمینی و خدمات دیگر می‌دهد و با ایران ایرتور، ساها، سپهران، وارش، تابان و آتا قرارداد مستقیم دارد. این وزارتخانه پیش‌تر هشدار داده بود هر شرکت خارجی که از طریق انتقال هواپیما، خدمات بار یا نمایندگی فروش به هواپیمایی‌های تحریم‌شده ایران کمک کند، با پیامد روبه‌رو می‌شود. ترکیه به گفته خزانه‌داری از مقصدهایی است که این شرکت‌ها همچنان به آن پرواز دارند؛ فشار مشابهی پیش‌تر بر مسیر هوایی ارمنستان هم گزارش شده بود.

اثر این اقدام بر صادرات نفت ایران

این تحریم بخشی از کارزاری است که آمریکا از ماه‌ها پیش علیه درآمد نفتی ایران پیش می‌برد؛ از تحریم نفتکش‌ها و توقیف در دریا تا ادعای توقف بارگیری نفت ایران از شهریور که خزانه‌داری مطرح کرده بود. تفاوت این بار در هدف است: به‌جای یک کشتی یا یک خریدار، زیرساخت حقوقی و اداری‌ای هدف گرفته شده که نفتکش‌های تحریم‌شده برای ادامه کار به آن نیاز دارند. کشتی‌ای که پرچم معتبر ندارد در بندرها و آبراه‌ها با بازرسی، رد خدمات و ریسک توقیف بیشتری روبه‌رو می‌شود.

هم‌زمان باید حدود این اقدام را دید. خزانه‌داری عدد مشخصی از تعداد کشتی‌هایی که از این ثبت‌ها پرچم گرفته‌اند یا حجم نفت جابه‌جاشده با آن‌ها منتشر نکرده است. شبکه‌های ناوگان سایه معمولاً با تغییر نام کشتی و ثبت در جای دیگر به کار ادامه می‌دهند و خود خزانه‌داری هم می‌گوید شارما پس از جلب توجه رسانه‌ها چند ثبت را بسته و مدیریت کسب‌وکار را دست‌کم روی کاغذ به همسرش سپرده است.

از نظر حقوقی، همه دارایی‌های این افراد و نهادها که در آمریکا یا در اختیار اشخاص آمریکایی باشد مسدود می‌شود و هر نهادی که ۵۰ درصد یا بیشتر آن متعلق به آن‌ها باشد نیز مشمول همین حکم است. خزانه‌داری همچنین یادآوری کرده که مؤسسه‌های مالی خارجی‌ای که آگاهانه معامله مهمی برای این اشخاص انجام دهند، ممکن است در افتتاح یا نگهداری حساب کارگزاری (کرسپاندنت) در آمریکا با محدودیت روبه‌رو شوند؛ سازوکاری که اثر تحریم را از مرزهای آمریکا فراتر می‌برد.